Sipas agjencive të OKB-së, së paku 40,000 persona kanë humbur jetën, afro 13 milionë janë shpërngulur dhe mbi 24 milionë janë në rrezik të madh urie.
Në mbledhjen vjetore të liderëve botërorë në Kombet e Bashkuara, disa vende kyçe dhe organizata rajonale po koordinojnë përpjekje për të ndalur luftën e tmerrshme në Sudan, e cila ka shkaktuar krizën më të rëndë humanitare dhe të shpërnguljes në botë.
Alan Boswell, drejtor i projektit për Afrikën e Hornit në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, tha se takimi i këtij viti i Asamblesë së Përgjithshme, që përfundon të hënën, mund të jetë vendimtar për ndalimin e konfliktit.
“Për herë të parë që nga shpërthimi i luftës më shumë se dy vite më parë, fuqitë më ndikues të jashtme të Sudanit ranë dakord këtë muaj mbi një plan veprimi për t’i dhënë fund luftës,” tha ai. “Tani vjen detyra e madhe për të bindur palët në luftë të ndalojnë përleshjet.”
Lufta në Sudan filloi në mes të prillit 2023, kur tensionet mes komandantëve rivalë ushtarakë dhe paramilitarë shpërthyen në kryeqytetin Khartoum dhe u përhapën në Darfurin perëndimor dhe pjesën tjetër të vendit.
Sipas OKB-së, të paktën 40,000 persona janë vrarë, afro 13 milionë janë shpërngulur dhe shumë të tjerë janë në prag të urisë, me mbi 24 milionë të prekur nga pasiguria ekstreme ushqimore.
Në një zhvillim kyç pas një vere diskutimesh, Shtetet e Bashkuara, Arabia Saudite, Egjipti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe lëshuan më 12 shtator një deklaratë të përbashkët ku kërkojnë një armëpushim humanitar fillimisht për tre muaj për të lejuar ndihmën e nevojshme në të gjithë Sudanin, pasuar nga një armëpushim i përhershëm.
Më pas, katër vendet kërkuan që të nisë dhe të përfundojë brenda nëntë muajve një proces për tranzicion gjithëpërfshirës dhe transparent, që të realizojë aspiratat e popullit sudanez për një qeveri të pavarur civile me legjitimitet dhe përgjegjësi të gjërë.
Ky grup, i quajtur “Katërshja”, u takua të mërkurën në margjinat e Asamblesë për të diskutuar implementimin e këtij plani.
Një takim tjetër për uljen e tensioneve u organizua gjithashtu të mërkurën nga Bashkimi Afrikan, Bashkimi Evropian dhe ministrat e Jashtëm të Gjermanisë, Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar. Në takimin morën pjesë përfaqësues të Katërshes, një duzinë vendesh të tjera, Lidhja Arabe, OKB-ja dhe grupi rajonal i Afrikës Lindore IGAD.
Pas takimit, Bashkimi Afrikan, Bashkimi Evropian, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Danimarka, Norvegjia dhe Kanadaja lëshuan një deklaratë ku i kërkojnë palës qeveritare dhe forcave paramilitare të quajtura Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF) që të rifillojnë negociatat direkte për të arritur një armëpushim të përhershëm.
Ata mirëpritën deklaratën e 12 shtatorit nga Katërshja dhe shprehën mbështetje për përpjekjet e Bashkimit Afrikan dhe Bashkimit Evropian për të koordinuar presion ndërkombëtar dhe bilateral ndaj palëve sudaneze për armëpushim, ndihma humanitare dhe dialog politik.
Në deklaratë u dënuan fuqishëm përfshirja ushtarake e vendeve të paidentifikuara dhe “aktorëve joshqetërorë” dhe u bë thirrje që të ndalojnë nxitjen e konfliktit.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, në fjalimin e tij “Gjendja e Botës” gjatë hapjes së asamblesë, bëri një apel të ngjashëm për të gjitha palët, përfshirë vende të panjohura në sallën e madhe: “Ndaloni mbështetjen e jashtme që ushqen këtë gjakderdhje. Mbroni civilët.”
“Në Sudan, civilët po masakrohen, urisen dhe heshtën,” tha Guterres. “Gratë dhe vajzat përballen me dhunë të papërshkrueshme.”
Prokurori i zëvendësues i Gjykatës Ndërkombëtare Penale tha në korrik se kjo gjykatë beson se në Darfur po kryhen krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, ku RSF kontrollon të gjitha kryeqytetet rajonale përveç el-Fasherit në Darfurin Verior.
RSF dhe aleatët e tyre njoftuan në fund të qershorit formimin e një qeverie paralele në zonat që kontrollojnë. Këshilli i Sigurimit i OKB-së e refuzoi këtë plan, duke paralajmëruar se një qeveri rivale kërcënon integritetin territorial të vendit dhe rrezikon përkeqësimin e luftës civile.
Kryeministri tranzit i Sudanit, Kamil El-Tayeb Idris, akuzoi RSF për “vrasje sistematike, tortura, plaçkitje, përdhunime, përçmim dhe shkatërrim të egër të të gjitha komponentëve të jetës,” si pjesë e përpjekjeve “për të kontrolluar Sudanin, për të plaçkitur pasuritë dhe për të ndryshuar demografinë e popullsisë.”
Në fjalën e tij para Asamblesë të enjten, ai theksoi sovranitetin e vendit dhe tha se qeveria është e përkushtuar ndaj një plani sudanez për armëpushim, “i shoqëruar me tërheqjen e milicisë terroriste Forcat e Mbështetjes së Shpejtë nga zonat dhe qytetet që zënë,” përfshirë el-Fasherin.
El-Tayeb tha se qeveria civile që ka formuar do të angazhohet në një dialog kombëtar “që përfshin të gjitha forcat politike dhe shoqërore për të vendosur bazat për zgjedhje të lira dhe të ndershme, dhe do të bashkëpunojë pozitivisht me komunitetet rajonale dhe ndërkombëtare.”
Kryeministri i Çadit, Allah Maye Halina, tha para Asamblesë të enjten se vendi i tij, që kufizohet me Darfurin, po mikpron mbi 2 milionë refugjatë sudanezë, prej të cilëve 1.5 milionë kanë ardhur që nga prilli 2023. Ai bëri thirrje për ndihmë ndërkombëtare për refugjatët, duke theksuar se më shumë po vijnë.
“Jemi të bindur se kriza aktuale në Sudan nuk mund të zgjidhet me armë, por me mjete paqësore, përmes dialogut gjithëpërfshirës ndër-sudanez,” tha ai, duke nënvizuar se Çadi është plotësisht neutral dhe i gatshëm të ndihmojë në çdo iniciativë për t’i dhënë fund luftës.
