Pas pandemisë COVID-19, përdorimi i vitaminave, mineraleve dhe suplementeve dietike u rrit ndjeshëm. Frika nga infeksionet, dëshira për të forcuar imunitetin dhe informacionet shpesh të pakontrolluara në internet bënë që shumë njerëz t’i përdornin këto preparate pa analiza dhe pa këshillë profesionale.
Të dhënat nga Google Trends dhe studime të kryera gjatë pandemisë treguan një rritje të madhe të interesit për vitaminën C, vitaminën D, zinkun, omega-3, hudhrën, xhenxhefilin dhe shafranin e Indisë. Qëllimi kryesor ishte forcimi i imunitetit, ndërsa shumë të tjerë i përdornin për mirëqenie të përgjithshme ose për të plotësuar mungesa të mundshme në dietë.
Megjithatë, specialistët theksojnë se suplementet nuk duhet të zëvendësojnë ushqyerjen e shëndetshme. Ato janë të dobishme vetëm kur ekziston një mungesë e vërtetuar ose një nevojë specifike shëndetësore.
Përdorimi i tyre pa analiza, diagnozë dhe dozë të përcaktuar mund të çojë në mbisuplementim – marrje të panevojshme ose të tepërt të vitaminave dhe mineraleve. Kjo mund të shkaktojë efekte anësore, ndërveprime me barna dhe dëmtim të organeve të caktuara. Për këtë arsye, suplementet duhet të shihen si mbështetje e ushqyerjes ose trajtimit mjekësor, jo si zëvendësim i tyre.
Edhe pse multivitaminat janë ndër suplementet më të përdorura, provat shkencore nuk tregojnë se ato sjellin përfitime për çdo person të shëndetshëm. Një dietë e ekuilibruar siguron jo vetëm vitamina dhe minerale, por edhe fibra dhe qindra përbërës të tjerë bioaktivë që punojnë së bashku në organizëm – diçka që një tabletë nuk mund ta zëvendësojë.
Disa përbërës të multivitaminave mund të jenë problematikë në situata të caktuara. Beta-karoteni në doza të larta, për shembull, nuk rekomandohet për duhanpirësit dhe personat me rrezik të shtuar për kancer të mushkërive. Vitamina K mund të ndikojë në efektin e barnave për hollimin e gjakut, ndërsa hekuri, zinku, kalciumi dhe bakri nuk duhet të merren pa arsye të qartë.
Vitamina D është thelbësore për shëndetin e kockave, përthithjen e kalciumit dhe funksionimin e muskujve, por dozat e larta për periudha të gjata mund të jenë të dëmshme. Mbidozimi mund të shkaktojë hiperkalcemi, gjendje që shoqërohet me të përziera, të vjella, dobësi muskulore, etje të shtuar, gurë në veshka, dëmtim të tyre dhe, në raste të rënda, çrregullime të ritmit të zemrës. Toksiciteti zakonisht lidhet me përdorimin e pakontrolluar të suplementeve dhe jo me ekspozimin në diell ose ushqimin.
Edhe acidet yndyrore omega-3 mund të kenë përfitime për shëndetin e zemrës dhe proceseve inflamatore, por dozat e larta mund të ndikojnë në mpiksjen e gjakut. Personat që përdorin barna antikoagulante ose kanë rrezik për gjakderdhje duhet ta marrin këtë suplement vetëm pas konsultimit me mjekun.
Megjithëse vitamina C eliminohet më lehtë nga organizmi, dozat shumë të larta mund të rrisin rrezikun për gurë në veshka te personat e predispozuar. Gjithashtu, gjatë kimioterapisë, radioterapisë ose trajtimeve të tjera specifike, përdorimi i saj duhet të diskutohet gjithmonë me mjekun.
Hekuri është një tjetër suplement që nuk duhet marrë “për çdo rast”. Lodhja ose mungesa e energjisë nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht mungesë hekuri. Para përdorimit të tij duhen kryer analiza si hemograma, ferritina, hekuri në serum dhe TIBC për të konfirmuar mungesën. Marrja e panevojshme e hekurit mund të shkaktojë probleme gastrointestinale, ndërsa mbidozimi mund të çojë në dëmtime serioze të organeve dhe komplikacione të rrezikshme për jetën.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm është dallimi mes vitaminave të tretshme në yndyrë dhe atyre të tretshme në ujë. Vitaminat A, D, E dhe K depozitohen në organizëm, prandaj përdorimi i tyre në doza të larta për periudha të gjata rrit rrezikun e toksicitetit. Ndërsa vitaminat e tretshme në ujë, si vitamina C dhe ato të grupit B, eliminohen më lehtë, edhe ato mund të shkaktojnë probleme kur merren në sasi të tepërta.
Nevoja për një suplement duhet të bazohet në analiza dhe në gjendjen shëndetësore të individit, jo në reklama apo trende. Mjeku ose farmacisti mund të vlerësojë nëse një suplement është i nevojshëm, cilën dozë duhet të përdorni, sa kohë duhet ta merrni dhe nëse ai mund të ndërveprojë me barna të tjera. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për personat me sëmundje kronike, gratë shtatzëna ose gjidhënëse, të moshuarit dhe pacientët që marrin terapi të vazhdueshme.
Po aq e rëndësishme është edhe cilësia e produktit. Jo të gjitha suplementet kanë të njëjtën pastërti, përqendrim dhe besueshmëri. Disa produkte mund të mos përmbajnë sasinë e deklaruar të përbërësve ose mund të kenë ndotës dhe substanca të padeklaruara. Për këtë arsye, zgjedhja e produkteve nga prodhues të besueshëm dhe leximi i kujdesshëm i etiketës janë hapa të rëndësishëm për sigurinë.
Duhet pasur parasysh se marrja e një suplementi nuk garanton domosdoshmërisht përthithjen ose efektin e tij në organizëm. Përthithja ndikohet nga ushqimi, forma kimike e preparatit, mosha, sëmundjet e traktit tretës dhe barnat që përdoren njëkohësisht. Prandaj, pyetja nuk është vetëm “Çfarë suplementi duhet të marr?”, por edhe “A kam vërtet nevojë për të dhe a është i përshtatshëm për gjendjen time?”.
Në mjekësinë e bazuar në evidencë, synimi nuk është përdorimi i sa më shumë suplementeve, por përdorimi i suplementit të duhur, te personi i duhur, në dozën dhe kohën e duhur. Baza e një shëndeti të mirë mbetet ushqyerja e ekuilibruar, aktiviteti fizik, gjumi cilësor, menaxhimi i stresit dhe kontrollet e rregullta mjekësore. Suplementet mund të jenë një mbështetje e vlefshme kur përdoren me arsye të qartë, por nuk mund të zëvendësojnë ushqimin e shëndetshëm dhe kujdesin profesional.
