Është një skenë e njohur. Ju ia kërkoni fëmijës një detyrë të thjeshtë dhe ai refuzon plotësisht. Ju i keni provuar të gjitha: keni përdorur “zërin prindëror”, keni numëruar deri në tre dhe keni nxjerrë të gjitha metodat e zakonshme, por fëmija juaj prapë ju sfidon. Është mjaftueshëm sa të nervozohet kushdo.

Kur vjen koha të bëheni seriozë dhe të vendosni disiplinë, si e kuptoni nëse po e bëni si duhet? Si mund të jeni të sigurt që po merrni vendimet e drejta? Ku duhet të vendosni kufirin?

Pediatri Edward Gaydos, DO, jep disa këshilla se çfarë duhet bërë dhe çfarë duhet shmangur kur bëhet fjalë për disiplinimin e të vegjëlve.

Sfidat dhe strategjitë e disiplinës sipas moshës

Fëmija juaj po mëson dhe zhvillohet çdo ditë. Kjo është diçka e mrekullueshme, por mund ta bëjë të vështirë zgjedhjen e strategjisë së duhur të disiplinës. Dr. Gaydos shpjegon sfidat dhe mundësitë unike që paraqiten ndërsa fëmija juaj rritet.

Mbani mend edhe këto:

• Jo të gjithë fëmijët zhvillohen njësoj ose në të njëjtën kohë, dhe kjo është krejt normale. Merrni nga këto këshilla vetëm atë që funksionon për ju.
• Truri ynë nuk përfundon zhvillimin deri vonë në moshën e rritur. Prandaj mos prisni që fëmija juaj të ketë arsyetimin ose botëkuptimin tuaj. Edhe te adoleshentët ky zhvillim nuk është plotësisht i mbaruar.

Bebet (0–12 muaj)

Disiplina nuk është shumë e rëndësishme në këtë moshë sepse… thjesht nuk munden të bëjnë shumë gjëra. Kjo nuk do të thotë se të porsalindurit nuk do t’ju sprovojnë durimin. Do ta bëjnë. Por ata nuk janë mjaftueshëm të rritur për t’u korrigjuar në një mënyrë që do të ketë efekt afatgjatë. Ata sapo kanë filluar të mësojnë për botën që i rrethon, ndaj shumica e përvojave ditore janë të reja.

Me të porsalindurit, fokusi juaj është t’i mbroni nga rreziku. Për shembull, nëse vogëlushi përpiqet të kapë filxhanin tuaj të kafesë së nxehtë, mund t’i thoni “Nxehtë, a u dogje” ose t’i jepni një lodër të sigurt për të luajtur. Dr. Gaydos rekomandon edhe të modeloni sjellje të mira, si për shembull ta ledhatoni me butësi macen që e keni në shtëpi. Me pak fat, vogëlushi juaj do t’ju imitojë.

Fëmijët e vegjël (1–3 vjeç)

Fëmijët e vegjël testojnë kufijtë. Ata duan vëmendje, por e kërkojnë në mënyra të reja. Kundërshtimi, thënia e “jo”, kërkesat e tepërta dhe madje edhe kafshimet janë pjesë e përpjekjes për të ndërtuar identitetin dhe pavarësinë.

Ata kanë ide të mëdha dhe emocione edhe më të mëdha, por u mungojnë fjalët dhe aftësitë emocionale për të shprehur veten qartë. Kjo çon në shpërthime emocionale dhe sjellje agresive.

Të jesh prind i një fëmije të vogël mund të jetë sfiduese. Por qëndrimi i qetë, ndihma për t’i shprehur ndjenjat, shpërqendrimi dhe përdorimi i kohës për qetësim mund të ndihmojnë për të menaxhuar situatat kaotike.

Parashkollorët (3–5 vjeç)

Kur fëmija arrin moshën parashkollore, ai kupton më mirë shkakun dhe pasojën dhe di të komunikojë mendimet dhe ndjenjat. E njëjta gjë vlen edhe për shokët e tij. Prisni konflikte ndërsa ata mësojnë të ndërveprojnë, të ndjekin udhëzime dhe të përqendrohen.

Megjithëse aftësitë e tyre emocionale janë përmirësuar, ata ende nuk janë mjeshtër të vetëkontrollit. Mund të prisni shumë ankesat, lodhjen emocionale dhe trillimet e imagjinatës. Dhe për shkak se ende nuk e kuptojnë qartë ndryshimin mes të drejtës dhe të gabuarës, shpesh do të gënjejnë.

Sipas Dr. Gaydos, kjo është një periudhë shumë e mirë për të krijuar rutina, për të vendosur pritshmëri, për të shpërblyer sjelljen e mirë dhe për të vendosur pasoja të qarta për sjelljen e gabuar. Por kujtoni se ata janë ende të vegjël, ndaj do t’ju duhet të shpjegoni, të kujtoni dhe të demonstroni edhe shumë herë.

Fëmijët e moshës shkollore (5–12 vjeç)

Në këtë moshë, disiplinimi mund të bëhet një proces më i përbashkët mes jush dhe fëmijës. Mund të diskutoni në mënyrë domethënëse për të drejtën dhe të gabuarën, për detyrimet dhe përgjegjësitë, për pasojat, për rolin e tyre brenda familjes dhe shoqërisë.

Por sa më të rritur të bëhen, aq më të pavarur ndihen, çka mund të sjellë konflikte dhe mosbindje.

Dr. Gaydos rekomandon që t’u jepni shumë mundësi për të reflektuar dhe t’u ofroni “mundësi të dyta” sa herë që është e mundur.

Të rinjtë dhe adoleshentët (12–18 vjeç)

Periudha e adoleshencës është kohë e vështirë. Hormonet, presioni i shoqërisë, emocionet e forta dhe pasiguritë e shumta krijojnë tension dhe ankth. Prindërimi në këtë fazë është një ekuilibër mes lejes për t’u bërë të pavarur dhe ofrimit të mbështetjes së qëndrueshme.

Fëmija juaj ka nevojë të marrë vendime, të provojë gjëra të reja dhe të krijojë identitetin e vet, por njëkohësisht ka nevojë për kufij të qartë dhe komunikim të respektueshëm.

Adoleshentët shpesh shkelin rregullat dhe marrin vendime impulsive. Prandaj është e rëndësishme të ndërtoni një marrëdhënie të bazuar në besim dhe respekt. Fëmijët që mendojnë se mund t’i tregojnë prindit problemet e tyre, bëjnë gabime si gjithë të tjerët, por nuk i fshehin dhe nuk i përkeqësojnë ato.

Strategjitë e shëndetshme të disiplinës

Çdo fazë e zhvillimit sjell sfida të reja, por disa parime vlejnë gjithmonë. Dr. Gaydos ndan 11 këshilla të vlefshme për rrugëtimin tuaj si prind.

1. Mos kini frikë nga disiplina

Ndonjëherë prindërit tundohen të sillen si shokë me fëmijët e tyre. Por fëmijët kanë nevojë për drejtim dhe mësim. Vendosja e kufijve i ndihmon të ndërtojnë vetëbesimin dhe karakterin moral.

2. Mbani mend se disiplina nuk është njësoj si ndëshkimi

Disiplina ka të bëjë me mësimin e vetëkontrollit dhe zhvillimin moral. Ndëshkimi është vetëm një humbje privilegji ose penalitet. Disiplina është më efektive dhe më e qëndrueshme.

3. Vendosni dhe mbani kufij

Shpjegoni sjelljet që prisni dhe qëndroni konsekuentë. Fëmija duhet të dijë se pas çdo sjelljeje vjen një pasojë e qartë, jo kërcënime apo surpriza.

4. Jini specifikë

Mos supozoni se fëmija e di se çfarë prisni. Jepuni rregulla të qarta dhe të arsyeshme dhe shpjegojini hapat.

5. Jini pozitivë

Shmangni rregullat që fillojnë me “mos”. Përpiquni t’i ktheni udhëzimet në mënyrë pozitive. Rezervojeni “jo”-në absolute vetëm për situata rreziku.

6. Ndihmojeni fëmijën të ketë sukses

Siguroheni që fëmija ka mjetet dhe kushtet për të ndjekur rregullat që vendosni.

7. Modeloni sjelljen që kërkoni

Fëmijët mësojnë nga shembulli. Nëse gaboni, kërkoni falje dhe tregoni si ta përmirësoni situatën.

8. Lavdëroni sjelljen e mirë

Jo vetëm korrigjim, por edhe vëmendje ndaj asaj që bëjnë mirë. Kjo rrit vetëbesimin dhe motivimin.

9. Komunikoni vazhdimisht

Rregullat nuk duhen vendosur pa shpjegime. Dëgjoni dhe shpjegoni arsyet tuaja me respekt.

10. Mos e godisni fëmijën

Shoqata Amerikane e Pediatrisë e ndalon qartë dhunën fizike dhe verbale. Ato sjellin pasoja psikologjike dhe nuk ndryshojnë sjelljen. Përdorni alternativa të qeta dhe të paagresive.

11. Pediatrit dhe mësuesit janë partnerët tuaj

Nëse asgjë nuk funksionon, kërkoni ndihmë. Shumë çrregullime shëndetësore dhe zhvillimore mund të ndikojnë në sjelljen e fëmijës.

Mos harroni të kujdeseni për veten

Disiplinimi mund të jetë rraskapitës. Është normale të ndiheni të lodhur, të zhgënjyer apo të zemëruar. Jini të butë me veten, njësoj siç jeni me fëmijën tuaj. Nëse keni vështirësi, kërkoni ndihmë. Kjo është shembull i mirë edhe për fëmijën.