Para një shekulli, më 2 tetor 1925, shpikësi skocez John Logie Baird transmetoi me sukses një imazh të lëvizshëm të njohur të një fytyre njerëzore. Ylli i parë i televizionit ishte një punonjës i ri zyre, William Taynton, i cili u rikthye në televizion 40 vjet më vonë për t”i rrëfyer BBC-së për atë moment dramatik.

Shkencëtarët kishin punuar për shpikjen e televizionit që nga viti 1850, por ishte një shpikës i vetëm i cili duke përdorur llamba biçikletash të rikuperuara, copa druri dhe kutia biskotash, e bëri atë realitet.

Para arritjes së tij të madhe, John Logie Baird ishte një shpikës i shumëfishtë me sukses të përzier. I sëmurë për pjesën më të madhe të jetës së tij, djali i një kleri u shpall i papërshtatshëm për shërbim në Luftën e Parë Botërore. Në vend të kësaj, ai filloi të punojë për një kompani elektrike, por me një shpirt shumë sipërmarrës.

I frymëzuar nga një tregim i shkurtër i shkrimtarit të tij të preferuar, HG Wells, ai tentoi të krijonte diamante artificiale nga karboni duke përdorur sasi të mëdha energjie elektrike. Ai arriti vetëm të shkaktonte ndërprerje të energjisë në Glasgow. Një tjetër përpjekje e tij ishte një kurë e dështuar për hemorroide, që u bë shembulli tipik i aktiviteteve që më vonë do të ndaloheshin nga prezantuesit televizivë me shprehjen “Mos e provoni këtë në shtëpi.”

Megjithë vështirësitë, Baird arriti disa suksese komerciale. Me kapitalin e mbetur nga shitja e biznesit të çorapeve dhe sapunëve, ai mori me qira një vend modest në Hastings, në bregdetin jugor të Anglisë në vitin 1923. Ajri i detit i bëri mirë mushkërive të tij të dobëta, por vendi i punës ishte një makth për sigurinë dhe shëndetin.

Ai krijoi një laborator për eksperimente televizive, duke improvizuar pajisjet me materiale të ricikluara si një kuti çaji e vjetër e pajisur me një motor.

Në qendër të sistemit të Bairdit ishte një disk i madh që rrotullohej me shpejtësi për të skanuar imazhet linjë pas linje duke përdorur fotodetektorë dhe dritë të fortë. Sinjalet transmetoheshin dhe rindërtoheshin për të prodhuar imazhe lëvizëse. Kur ai arriti të transmetonte një siluetë, ëndrra shumëvjeçare për krijimin e televizionit u afrua me hapa të mëdhenj.

Pas djegies nga një goditje elektrike në laboratorin e tij në Hastings, Baird vendosi se kishte ardhur koha të zhvendosej drejt dritave të ndritshme të Londrës. Ai mori me qira një apartament në katin e sipërm të një biznesi në 22 Frith Street në Soho dhe krijoi një laborator të ri.

Pajisja e tij mekanike nxirrte një nxehtësi të madhe që ishte e vështirë për njerëzit ta duronin. Në eksperimente përdorte një kukull ventriloku që e quante Stooky Bill. Por më 2 tetor 1925, 37-vjeçari gjeti një person të vërtetë për t’u bërë subjekt eksperimentit dhe bëri një përparim të jashtëzakonshëm.

Hyri William Taynton, një djalë 20-vjeçar që punonte në zyrë poshtë laboratorit të Bairdit. Ai tregoi për BBC-në, 40 vjet më vonë, “Zoti Baird erdhi vrap me plot emocion dhe pothuajse më tërhoqi nga zyra për të shkuar në laboratorin e tij të vogël. Mendoj se ishte aq i emocionuar sa fjalët nuk i dilnin. Më kapte dhe donte që unë të ngjitesha sa më shpejt.”

Kur Taynton pa laboratorin e rrënuar të Bairdit, tha se i vinte të kthehej menjëherë mbrapsht. Duhej të kalonte nëpër tela që valëviteshin nga tavanit dhe shpërndaheshin nëpër dysheme. “Pajisjet që përdorte ishin një rrëmujë,” tha Taynton. “Ai kishte disqe kartoni me lente biçiklete dhe llamba të ndryshme, bateri të vjetra dhe motorë të vjetër për të bërë që disku të rrotullohej.”

Baird e ulë atë përpara transmetuesit të tij: një subjekt njerëzor që mund të sigurojë lëvizje, gjë që kukulla Stooky Bill nuk mundej. Taynton tha se filloi të ndjente nxehtësinë dhe u frikësua, por Baird e siguroi se nuk kishte përse të shqetësohej. “Ai shkoi poshtë në anën e marrjes për të parë nëse shihte një imazh,” kujtoi Taynton. “Unë u rreshtova në fokus, por nuk mund të qëndroja më shumë se një minutë për shkak të nxehtësisë së madhe nga llambat, kështu që u largova.” Për këtë shërbim, Baird i dha Tayntonit dy shilinga e gjysmë – “tarifa e parë televizive” – dhe e bindur ta rikthehej në pozicion.

Për të kapur pak lëvizje, Baird i kërkoi të nxirrte gjuhën dhe të bënte fytyra qesharake. Taynton, i tmerruar, i bërtiti se po “piqej gjallë”. “Ai i përgjigjej, ‘Qëndro edhe pak, William, vetëm disa sekonda nëse mundesh.’ Unë qëndrova sa më gjatë që munda, deri kur nuk mundesha më dhe u largova nga fokusi për shkak të nxehtësisë shumë të madhe; ishte shumë e parehatshme. Dhe me këtë, Zoti Baird erdhi vrap duke ngritur duart në ajër dhe tha, ‘Të pashë, William, të pashë. Kam televizion më në fund, imazhin e parë të vërtetë televiziv.'”

Taynton nuk e kuptonte se çfarë ishte “televizioni”, kështu që Baird propozoi që të ndërronin vendet.

Taynton u gëzua të ikte “sepse ai më dukej aq i emocionuar dhe pak i çmendur atëherë”. Ai shikoi nëpër një tunel të vogël për të parë “një imazh të vogël sa 5 cm me 8 cm.” Ai tha: “Papritmas, fytyra e Bairdit u shfaq në ekran. Mund të shihje sytë duke u mbyllur, gojën dhe lëvizjet që bënte. Nuk ishte shumë i qartë, nuk kishte definicion; shihje vetëm hijen dhe vijat që rridhnin poshtë. Por ishte një imazh dhe ishte në lëvizje, dhe kjo ishte gjëja kryesore që arriti Baird. Ai kishte arritur një imazh të vërtetë televiziv.”

Akoma i emocionuar, Baird e pyeti Taynton për mendimin e tij për krijimin e tij. “Unë iu përgjigja drejt dhe i thashë, ‘Nuk më pëlqen shumë, zotëri Baird. Është shumë i thjeshtë. Mund të shihja fytyrën tuaj, por nuk kishte definicion ose ndonjë gjë tjetër.’ Ai tha jo, kjo ishte vetëm fillimi. ‘Kjo është televizioni i parë dhe do ta gjeni në të gjitha shtëpitë në të gjithë vendin, dhe në fakt, në mbarë botën.'”

Më 26 janar të vitit pasues, Baird bëri demonstrimin e parë publik të televizionit. Ndërsa makina e tij pionere më në fund u zëvendësua nga teknologjitë e zhvilluara nga kompani më të mëdha, ai hapi rrugën për gjithçka që erdhi më pas.

Në vitin 1951, pesë vjet pas vdekjes së Bairdit në moshën 57-vjeçare, Taynton u rikthye në 22 Frith Street në Soho për zbulimin e një pllake përkujtimore blu. Sir Robert Renwick, president i Shoqatës së Televizionit, u tha të pranishmëve: “Edhe pse kjo pllaka përkujtimore qëndron në zemër të Londrës, memoriali i tij i vërtetë është në pyllin e antenave që po shfaqen në të gjithë vendin.” Vetëm disa vjet pas rrëfimit të Tayntonit në 1965, njerëzit në mbarë botën ishin të ngjitur para televizorëve për të parë uljen në Hënë. Fantashkenca ishte bërë shkencë reale. /BBC/