Shtimi në peshë është një problem që mund të prekë si burrat ashtu edhe gratë, por mënyra se si organizmi e shpërndan yndyrën ndryshon mes gjinive. Për shkak të ndikimit të hormoneve, gratë kanë tendencë ta depozitojnë më shumë yndyrën në zonën e kofshëve dhe ijeve, ndërsa meshkujt zakonisht e grumbullojnë atë rreth barkut. Kjo është arsyeja pse te burrat është më e zakonshme shfaqja e të ashtuquajturit “barku i birrës”.
Ndryshimet e vogla në peshë nga dita në ditë janë normale, por shtimi i vazhdueshëm mund të tregojë ndryshime në stilin e jetesës, çrregullime hormonale, probleme shëndetësore ose ndikimin e disa medikamenteve. Përveç kilogramëve të tepërt, disa persona mund të përjetojnë lodhje, mungesë energjie, fryrje, ënjtje, vështirësi në frymëmarrje, kapsllëk ose shqetësime emocionale për pamjen e jashtme.
Një nga shkaqet më të zakonshme të shtimit në peshë është mënyra e të ushqyerit. Ushqimet me shumë kalori, sheqerna të shtuara dhe produkte shumë të përpunuara mund të ndikojnë ndjeshëm në peshën trupore. Një studim i publikuar në vitin 2023 tregoi se rritja e konsumit të karbohidrateve të përpunuara, si sheqernat, niseshtet dhe drithërat e rafinuara, lidhej me shtim në peshë. Në të kundërt, konsumimi më i madh i drithërave integrale dhe perimeve pa niseshte nuk u shoqërua me të njëjtin efekt.
Një dietë e ekuilibruar, e pasur me fruta, perime, drithëra integrale dhe ushqime me vlera të larta ushqyese, mund të ndihmojë në kontrollin e peshës dhe në uljen e rrezikut për sëmundje kronike, sipas artikullit SingleCare.
Mungesa e aktivitetit fizik është një tjetër faktor i rëndësishëm. Sipas një studimi të vitit 2022, qëndrimi ulur për periudha të gjata gjatë ditës lidhet me përqindje më të lartë të yndyrës trupore. Ndërkohë, kërkime të tjera kanë treguar se edhe aktiviteti fizik i moderuar mund të ndihmojë në humbjen e peshës dhe përmirësimin e shëndetit të përgjithshëm.
Ushtrimet nuk ndikojnë vetëm në peshë, por ndihmojnë edhe zemrën, muskujt, sistemin imunitar dhe mirëqenien mendore. Për shumë njerëz, një kombinim i aktivitetit aerobik dhe ushtrimeve për forcimin e muskujve është një nga mënyrat më efektive për të ruajtur një peshë të shëndetshme.
Stresi kronik mund të jetë gjithashtu një faktor që ndikon në shtimin e kilogramëve. Kur organizmi është nën stres të vazhdueshëm, rrit nivelet e kortizolit, një hormon që ndikon në mënyrën se si trupi ruan yndyrën dhe përdor energjinë. Sipas dietologëve, rritja e kortizolit nga stresi mund të shkaktojë grumbullim të yndyrës si te burrat ashtu edhe te gratë, por te meshkujt mund të ketë ndikim të veçantë për shkak të mënyrës se si shpërndahet yndyra trupore.
Edhe mungesa e gjumit lidhet me shtimin në peshë. Një studim i vitit 2022 tregoi se personat që flinin më pak kishin tendencë të konsumonin më shumë kalori. Çrregullimet e gjumit, si pagjumësia dhe apnea e gjumit, mund ta përkeqësojnë këtë problem. Sipas specialistëve, apnea e gjumit është më e zakonshme te meshkujt me peshë të tepërt dhe mund të ndikojë në metabolizëm dhe ekuilibrin hormonal, duke e bërë më të vështirë humbjen e peshës.
Një tjetër shkak i mundshëm është niveli i ulët i testosteronit. Ky hormon luan rol të rëndësishëm në ndërtimin e muskujve, shpenzimin e energjisë dhe kontrollin e yndyrës trupore. Një studim i publikuar në revistën shkencore Obesity Reviews në vitin 2015 gjeti një lidhje mes niveleve të ulëta të testosteronit dhe rritjes së masës dhjamore te meshkujt.
Me kalimin e moshës, prodhimi i testosteronit zakonisht bie, por nivelet e ulëta mund të lidhen edhe me probleme të tjera shëndetësore. Sipas ekspertëve, mungesa e testosteronit mund të çojë në rritje të yndyrës trupore, ulje të masës muskulore dhe ngadalësim të metabolizmit.
Disa medikamente mund të ndikojnë gjithashtu në shtimin e peshës. Këtu përfshihen disa antidepresivë, kortikosteroidë, ilaçe kundër çrregullimeve psikiatrike, disa medikamente për diabetin dhe disa barna për tensionin e lartë të gjakut.
Për shembull, kortikosteroidët si prednizoni mund të ndryshojnë mënyrën se si organizmi ruan yndyrën dhe lëngjet. Disa ilaçe kundër depresionit mund të ndikojnë në oreks, ndërsa disa medikamente për diabetin që rrisin nivelin e insulinës mund të ndikojnë në ruajtjen e yndyrës. Personat që vërejnë shtim në peshë pas fillimit të një terapie të re duhet të flasin me mjekun dhe të mos e ndërpresin ilaçin pa këshillë profesionale.
Në disa raste, shtimi në peshë mund të jetë shenjë e një gjendjeje shëndetësore.
Hipotiroidizmi, ose funksioni i ulët i gjëndrës tiroide, është një nga shkaqet e mundshme. Gjëndra tiroide rregullon shumë procese metabolike dhe kur nuk prodhon mjaftueshëm hormone, trupi mund të djegë më pak energji.
Problemet me veshkat mund të shkaktojnë gjithashtu shtim në peshë për shkak të mbajtjes së lëngjeve në organizëm. Sipas disa kërkimeve, sëmundja e avancuar e veshkave është më e zakonshme te meshkujt dhe mund të shoqërohet me grumbullim të lëngjeve.
Sëmundjet e zemrës janë një tjetër faktor që duhet marrë parasysh. Sipas American Heart Association (AHA), shtimi i shpejtë në peshë mund të jetë një shenjë e hershme e dështimit të zemrës, veçanërisht kur shoqërohet me ënjtje, lodhje ose vështirësi në frymëmarrje.
Sindroma e Cushing-ut është një tjetër gjendje që mund të shkaktojë shtim në peshë. Ajo lidhet me nivele të larta të kortizolit dhe mund të çojë në grumbullim të yndyrës, veçanërisht në zonën e barkut.
Sipas Centers for Disease Control and Prevention (CDC), obeziteti mund të rrisë rrezikun për shumë probleme shëndetësore, përfshirë tensionin e lartë të gjakut, kolesterolin e lartë, sëmundjet e zemrës, diabetin e tipit 2, astmën, apnenë e gjumit, osteoartritin dhe problemet me fshikëzën e tëmthit.
Për të përcaktuar shkakun e shtimit në peshë, mjeku zakonisht shqyrton historinë shëndetësore, simptomat, zakonet e ushqyerjes, nivelin e aktivitetit fizik, përdorimin e alkoolit dhe duhanit. Mund të kërkohen analiza gjaku për të kontrolluar funksionin e tiroides, diabetin ose çrregullime hormonale, analiza urine për problemet me veshkat dhe ekzaminime të tjera për zemrën.
Trajtimi varet nga arsyeja që qëndron pas shtimit në peshë. Nëse shkaku është një problem shëndetësor, fillimisht duhet trajtuar ajo gjendje. Për shembull, personat me hipotiroidizëm mund të kenë nevojë për terapi hormonale, ndërsa ata me apnea të gjumit mund të përfitojnë nga trajtime specifike.
Megjithatë, ndryshimet në stilin e jetesës mbeten një pjesë thelbësore e menaxhimit të peshës. Një ushqyerje më e shëndetshme, aktiviteti fizik i rregullt, gjumi cilësor dhe menaxhimi i stresit mund të ndihmojnë në uljen e yndyrës trupore dhe përmirësimin e shëndetit.
Meshkujt kanë tendencë të grumbullojnë më shumë yndyrë viscerale, e cila ndodhet rreth organeve të brendshme dhe lidhet me rrezik më të lartë për probleme metabolike. Për këtë arsye, kontrolli i peshës është veçanërisht i rëndësishëm.
Në përgjithësi, shtimi në peshë te meshkujt është një problem që mund të trajtohet. Identifikimi i shkakut është hapi i parë drejt një zgjidhjeje të qëndrueshme, qoftë përmes ndryshimeve në stilin e jetesës, trajtimit të një sëmundjeje ekzistuese apo përdorimit të terapive të rekomanduara nga mjeku.
