A ju ka ndodhur që zemra t’ju rrahë fort para një provimi, gjatë një prezantimi, pas një lajmi shqetësues apo edhe kur imagjinoni se mund të ndodhë diçka e keqe? Edhe pse mund të jeni në një vend të sigurt, trupi juaj mund të reagojë sikur të përballeni me një rrezik të vërtetë.
Kjo ndodh sepse truri nuk reagon vetëm ndaj rreziqeve fizike. Ai mund të aktivizojë mekanizmat e mbrojtjes edhe kur percepton një kërcënim emocional, një situatë të pasigurt ose një mundësi që e interpreton si të rrezikshme.
Çfarë ndodh në trup kur kemi frikë?
Kur ndiejmë frikë, një pjesë e trurit e quajtur amigdala ndihmon në identifikimin dhe përpunimin e kërcënimeve. Ajo komunikon me zona të tjera të trurit që aktivizojnë sistemin nervor simpatik, pjesë e sistemit nervor autonom që përgatit trupin për reagim.
Në këtë moment, gjëndrat mbiveshkore çlirojnë adrenalinë, e cila ndihmon trupin të përgatitet për t’u përballur me situatën ose për t’u larguar prej saj.
Si rezultat, zemra fillon të rrahë më shpejt, frymëmarrja mund të bëhet më e shpejtë, muskujt tensionohen dhe vëmendja përqendrohet te ajo që truri e percepton si kërcënim.
Ky reagim njihet si përgjigjja “lufto ose ik” dhe është një mekanizëm natyror mbrojtës.
Pse zemra reagon edhe kur nuk ekziston rrezik real?
Truri nuk pret gjithmonë konfirmimin se rreziku është real përpara se ta përgatisë trupin për reagim. Ai mund të aktivizohet edhe nga mendimet, kujtimet, përvojat e mëparshme ose parashikimet për atë që mund të ndodhë.
Për shembull, një person që ka frikë nga të folurit në publik mund të ndiejë rrahje të shpejta të zemrës edhe kur qëndron në shtëpi dhe mendon për prezantimin e ditës së ardhshme.
Në mënyrë të ngjashme, dikush që ka përjetuar më parë një situatë të frikshme mund të reagojë fort ndaj një tingulli, një vendi ose një rrethane që i kujton atë përvojë.
Në këto raste, reagimi fizik është real, edhe nëse rreziku i menjëhershëm nuk ekziston. Trupi po reagon ndaj mënyrës se si truri e interpreton situatën.
A mund të krijohet një rreth vicioz mes frikës dhe rrahjeve të zemrës?
Po. Te disa njerëz, vetë rrahjet e shpejta të zemrës mund të bëhen burim frike.
Procesi mund të zhvillohet kështu:
- Personi ndien frikë ose ankth.
- Zemra fillon të rrahë më shpejt.
- Personi i vëren rrahjet dhe shqetësohet se mund të ketë diçka serioze.
- Ky shqetësim e shton ankthin dhe mund t’i përshpejtojë edhe më shumë rrahjet e zemrës.
Ky cikël mund të shfaqet gjatë episodeve të ankthit dhe sulmeve të panikut. Gjatë një sulmi paniku mund të shfaqen edhe gulçim, djersitje, dridhje, marramendje ose ndjesia e humbjes së kontrollit.
Megjithatë, jo çdo episod me rrahje të shpejta të zemrës është sulm paniku. Simptoma të tilla mund të kenë edhe shkaqe fizike që kërkojnë vlerësim mjekësor.
Si mund ta qetësojmë trupin kur zemra rreh shpejt nga frika?
Kur reagimi shkaktohet nga frika ose ankthi, disa hapa mund të ndihmojnë në uljen graduale të aktivizimit të trupit.
Frymëmarrja e ngadaltë. Merrni frymë butësisht përmes hundës dhe nxirreni ngadalë, pa u përpjekur të mbushni mushkëritë me forcë. Përqendrohuni te nxjerrja e qetë e frymës.
Përqendrimi te momenti i tanishëm. Vëreni rrethinën, emërtoni disa gjëra që shihni dhe rikujtojini vetes se çfarë po ndodh realisht në atë moment.
Lirimi i muskujve. Ulini shpatullat, lironi nofullën dhe përpiquni të mos i mbani muskujt të tendosur.
Kufizimi i stimuluesve. Kafeina, pijet energjike dhe nikotina mund t’i shtojnë rrahjet e zemrës dhe të përkeqësojnë simptomat te disa persona.
Nëse këto episode përsëriten, shkaktojnë frikë të madhe ose fillojnë të ndikojnë në jetën e përditshme, biseda me një profesionist shëndetësor mund të ndihmojë në identifikimin e shkakut dhe menaxhimin e simptomave.
Kur rrahjet e shpejta të zemrës kërkojnë vëmendje mjekësore?
Rrahjet e shpejta të zemrës mund të jenë reagim normal ndaj frikës, aktivitetit fizik ose stresit, por nuk duhet të supozohet gjithmonë se shkaktohen nga ankthi.
Nëse shfaqen papritur, përsëriten pa një shkak të qartë ose zgjasin më shumë se zakonisht, rekomandohet konsultimi me mjekun. Ndër shkaqet e mundshme janë çrregullimet e ritmit të zemrës, anemia, problemet me tiroiden dhe efektet e disa barnave ose stimuluesve.
Nëse rrahjet e shpejta shoqërohen me dhimbje gjoksi, vështirësi të theksuar në frymëmarrje, të fikët ose ndjesinë se do të humbni vetëdijen, kërkoni menjëherë ndihmë urgjente mjekësore.
Përfundim
Zemra mund të rrahë më shpejt kur kemi frikë, sepse truri aktivizon një sistem mbrojtës që e përgatit trupin për t’u përballur me një kërcënim. Ky reagim mund të shkaktohet edhe nga mendimet dhe situatat emocionale, jo vetëm nga rreziqet fizike.
Edhe kur nuk jemi në rrezik real, ndjesitë fizike mund të jenë të forta dhe të vërteta. Të kuptuarit e këtij mekanizmi mund të na ndihmojë të reagojmë me më shumë qetësi, pa e interpretuar automatikisht çdo rrahje të shpejtë si shenjë rreziku.
