Sa herë kemi hequr dorë nga një mundësi vetëm sepse kemi menduar se mund të mos ia dalim? Një vend i ri pune, një projekt personal, një kurs apo një ndryshim në jetën tonë mund të duken tërheqëse, por frika nga dështimi shpesh na ndalon para se të bëjmë hapin e parë.

Kjo frikë është një përvojë e zakonshme njerëzore. Megjithatë, kur bëhet e vazhdueshme, ajo mund të kufizojë zhvillimin personal, profesional dhe besimin në aftësitë tona.

Pse kemi frikë nga dështimi?

Frika nga dështimi lidhet me shqetësimin se nuk do t’i përmbushim pritshmëritë tona ose të njerëzve përreth.

Ndonjëherë, ajo buron nga përvojat e mëparshme negative, kritikat e vazhdueshme apo presioni për të qenë gjithmonë të suksesshëm.

Sipas Shoqatës Amerikane të Psikologjisë (APA), frika nga vlerësimi negativ dhe shqetësimet për performancën mund të ndikojnë në mënyrën se si njerëzit përballen me situata sfiduese.

Për disa persona, dështimi nuk shihet thjesht si një rezultat i padëshiruar, por si dëshmi se nuk janë mjaftueshëm të aftë.

Si na pengon kjo frikë?

Një nga pasojat më të zakonshme është shmangia e situatave të reja.

Një person mund të mos aplikojë për një vend pune sepse mendon se nuk është mjaftueshëm i kualifikuar. Dikush tjetër mund të heqë dorë nga një ide biznesi, nga frika se mos humbet para ose përballet me kritika.

Frika nga dështimi mund të shfaqet edhe përmes zvarritjes së detyrave, perfeksionizmit dhe nevojës për të pasur gjithçka nën kontroll.

Në këtë mënyrë krijohet një rreth vicioz: sa më shumë i shmangim sfidat, aq më pak mundësi kemi për të fituar përvojë dhe për të ndërtuar vetëbesim.

A ndikon mënyra si jemi rritur?

Përvojat gjatë fëmijërisë mund të ndikojnë në mënyrën se si i përjetojmë gabimet dhe sfidat në moshë madhore.

Fëmijët që kritikohen vazhdimisht për gabimet mund të fillojnë ta lidhin dështimin me turpin ose zhgënjimin e të tjerëve.

Në anën tjetër, një mjedis ku përpjekja vlerësohet dhe gabimet trajtohen si mundësi për të mësuar mund të ndihmojë në zhvillimin e qëndrueshmërisë emocionale.

Psikologia Carol Dweck, e njohur për hulumtimet mbi mënyrën e të menduarit dhe motivimin, ka theksuar rëndësinë e besimit se aftësitë mund të zhvillohen përmes përpjekjes, strategjive dhe të mësuarit.

Kjo nuk do të thotë se çdo përpjekje garanton sukses, por se një rezultat i dobët nuk e përcakton vlerën ose potencialin e një personi.

Perfeksionizmi dhe frika nga gabimet

Personat që vendosin standarde tepër të larta për veten mund ta kenë më të vështirë të pranojnë mundësinë e dështimit.

Ata mund të presin momentin ideal, përgatitjen e përsosur ose sigurinë absolute përpara se të ndërmarrin një veprim.

Problemi është se këto kushte rrallëherë plotësohen.

Si rezultat, një ide e mirë mund të mbetet e parealizuar, jo për shkak të mungesës së aftësive, por për shkak të frikës për të mos arritur rezultatin e dëshiruar.

Si mund ta kapërcejmë frikën nga dështimi?

Kapërcimi i kësaj frike nuk nënkupton eliminimin e plotë të saj. Qëllimi është të mësojmë të veprojmë edhe kur ekziston pasiguria.

Disa hapa mund të ndihmojnë:

• Vendosni objektiva të vegjël. Ndajeni një sfidë të madhe në hapa më të lehtë për t’u realizuar.
• Ndryshoni mënyrën si i shihni gabimet. Në vend që të pyesni pse dështuat, mendoni çfarë mund të mësoni nga përvoja.
• Shmangni krahasimin e vazhdueshëm. Përparimi personal nuk duhet të matet vetëm me sukseset e të tjerëve.
• Pranoni pasigurinë. Jo çdo rezultat mund të parashikohet ose kontrollohet.
• Vlerësoni përpjekjen. Edhe kur rezultati nuk është ai që prisnit, përvoja mund t’ju ndihmojë të zhvilloni aftësi të reja.

Nëse frika bëhet aq e fortë sa pengon vazhdimisht jetën e përditshme, mbështetja nga një profesionist i shëndetit mendor mund të jetë e dobishme.

Dështimi nuk e përcakton vlerën tonë

Të provosh diçka të re do të thotë të pranosh edhe mundësinë që gjërat të mos shkojnë sipas planit.

Megjithatë, shmangia e vazhdueshme e sfidave mund të na privojë nga përvoja, njohje dhe mundësi që nuk do t’i zbulonim ndryshe.

Suksesi nuk është gjithmonë mungesa e dështimit. Ndonjëherë, suksesi fillon pikërisht në momentin kur vendosim të provojmë, pavarësisht frikës.