Nëse jeni prind ose kujdestar i një fëmije që po hyn në vitet e adoleshencës, puberteti është një nga ndryshimet për të cilat duhet të jeni të përgatitur. Për vajzat dhe fëmijët me anatomi femërore, një nga momentet më të rëndësishme të pubertetit është menstruacioni i parë, i njohur në mjekësi si menarkë.
Sipas Mayo Clinic, prindërit mund ta ndihmojnë fëmijën të përgatitet për këtë ndryshim duke i shpjeguar paraprakisht se çfarë është menstruacioni, kur mund të shfaqet dhe çfarë ndryshimesh mund të vërejë në trup.
Në çfarë moshe fillojnë menstruacionet?
Vajzat zakonisht e kanë menstruacionin e parë mes moshës 10 dhe 16 vjeç. Sipas Mayo Clinic, rreth 98% e fëmijëve e kanë menstruacionin e parë para moshës 15 vjeç.
Asma Chattha, pediatre në Mayo Clinic dhe kryetare e Divizionit të Shëndetit Riprodhues Pediatrik dhe Adoleshent, shpjegon se çdo fëmijë ka një “pikënisje” të ndryshme, e përcaktuar nga faktorë gjenetikë dhe mjedisorë.
Historia familjare luan rol të rëndësishëm, por edhe përbërja trupore, aktiviteti fizik dhe sëmundjet kronike mund të ndikojnë në pjesën e trurit që kontrollon fillimin e pubertetit dhe, më pas, menstruacionet.
A është normale që menstruacionet të fillojnë para moshës 13 vjeç?
Mosha mesatare e menstruacionit të parë është rreth 12.4 vjeç. Kjo do të thotë se pothuajse gjysma e vajzave mund ta kenë menstruacionin e parë para moshës 13 vjeç. Disa fëmijë mund ta kenë atë edhe në moshën 9 ose 10 vjeç.
Sipas Mayo Clinic, disa faktorë janë lidhur me fillimin më të hershëm të menstruacioneve, përfshirë stresin në familje, mbipeshën, jetesën në zona urbane dhe konsumimin e shpeshtë të pijeve të ëmbëlsuara me sheqer.
Nëse menstruacionet fillojnë para moshës 8 vjeç, rekomandohet që prindërit të konsultohen me mjekun.
A mund të ndalen dhe të rikthehen menstruacionet?
Gjatë viteve të para pas menstruacionit të parë, cikli mund të jetë i paparashikueshëm. Mund të ketë një interval të gjatë mes menstruacionit të parë dhe të dytë, ndërsa më pas ciklet mund të jenë të parregullta dhe të zgjasin zakonisht nga 20 deri në 45 ditë.
Edhe kohëzgjatja e menstruacioneve dhe sasia e gjakderdhjes mund të ndryshojnë nga një cikël në tjetrin.
Sipas Mayo Clinic, cikli menstrual zakonisht bëhet më i qëndrueshëm rreth tre vjet pas menstruacionit të parë. Në atë periudhë, rreth 60% deri në 80% e vajzave kanë një cikël më të parashikueshëm, që zgjat nga 21 deri në 34 ditë.
Dieta, aktiviteti fizik dhe stresi mund të ndikojnë gjithashtu në ciklin menstrual. Çrregullimet e të ushqyerit dhe aktiviteti fizik shumë intensiv mund të shkaktojnë ndryshime hormonale që ndalojnë menstruacionet dhe ndikojnë në dendësinë e kockave. Kjo mund të rrisë rrezikun për dëmtime të kockave dhe osteoporozë, veçanërisht te sportistet e reja.
Si ta kuptoni nëse menstruacionet e para janë afër?
Lajmi i mirë është se zakonisht ka disa shenja të pubertetit që shfaqen vite përpara menstruacionit të parë.
Një nga shenjat më të hershme është zhvillimi i gjoksit, i cili zakonisht fillon dy deri në tre vjet para menstruacionit të parë dhe shpesh rreth moshës 8 vjeç.
Një tjetër shenjë është shfaqja e qimeve pubike, e cila zakonisht ndodh një deri në dy vjet para menstruacionit të parë. Mosha mesatare për shfaqjen e qimeve pubike është rreth 11.6 vjeç.
Ndërsa menstruacioni i parë afrohet, mund të shfaqen edhe shenja të tjera. Sipas pediatres Asma Chattha, këto mund të përfshijnë akne, ndryshime të humorit dhe një rritje të shpejtë në gjatësi. Disa vajza mund të vërejnë gjithashtu sekrecione të bardha ose të verdha vaginale, ndërsa të tjera mund të kenë dhimbje në pjesën e barkut.
Si të flisni me fëmijën për menstruacionet?
Biseda për menstruacionet mund të duket e sikletshme, por nuk është e nevojshme që gjithçka të shpjegohet në një bisedë të vetme. Sipas Mayo Clinic, diskutimet mund të zhvillohen gradualisht gjatë disa viteve.
Ekspertët rekomandojnë që bisedat për mënyrën se si funksionon trupi të fillojnë që në moshë të hershme. Dr. Chattha sugjeron që diskutimet rreth pubertetit dhe ndryshimeve të trupit të fillojnë rreth moshës 5 deri në 7 vjeç, për fëmijët e çdo gjinie.
Më pas, rreth moshës 8 vjeç, prindërit mund të fillojnë të japin më shumë informacion rreth pubertetit dhe ndryshimeve që do të ndodhin.
Është e rëndësishme që fëmija të dëgjojë për menstruacionet në shtëpi përpara se ta mësojë këtë temë në shkollë ose në internet. Kjo i jep prindit mundësinë të shpjegojë se menstruacionet janë një proces normal i trupit.
“Biseda bëhet më së miri në shtëpi, përpara se tema të trajtohet në shkollë”, thotë Dr. Chattha, sipas Mayo Clinic. Ajo shton se prindërit mund t’i sigurojnë vajzat se menstruacionet janë normale dhe se janë një shenjë se trupi po funksionon siç duhet.
Megjithatë, është e dobishme që fëmija të dijë edhe se menstruacionet mund të shoqërohen me shqetësime ose dhimbje. Sipas Mayo Clinic, prindërit mund të flasin për mënyra të ndryshme për lehtësimin e tyre, si përdorimi i një shisheje me ujë të ngrohtë, masazhi ose, kur është e përshtatshme, medikamente pa recetë si ibuprofeni.
Menstruacioni i parë mund të jetë i frikshëm ose konfuz, veçanërisht nëse fëmija nuk e di se çfarë po ndodh. Disa fëmijë mund të shqetësohen edhe kur shohin gjak në të brendshmet e tyre për herë të parë. Për këtë arsye, është e rëndësishme t’u shpjegohet paraprakisht se çfarë të presin dhe t’u bëhet e qartë se mund të bëjnë çdo pyetje, edhe nëse u duket e çuditshme ose e sikletshme.
Edhe djemtë duhet të mësojnë për menstruacionet
Edhe fëmijët që nuk do të kenë menstruacione duhet të mësojnë se si funksionon cikli menstrual.
Sipas Mayo Clinic, është e rëndësishme që fëmijët të kuptojnë se menstruacionet janë pjesë natyrale e rritjes dhe e funksionimit të trupit.
Për adoleshentët transmaskulinë dhe ata jobinarë, menstruacionet mund të shkaktojnë shqetësim ose vështirësi emocionale. Në këto raste, Mayo Clinic rekomandon mbështetje të përshtatur për fëmijën, në bashkëpunim me mjekun dhe profesionistët e shëndetit mendor.
Si të përgatiteni për menstruacionin e parë?
Një mënyrë e mirë për ta bërë menstruacionin e parë më pak stresues është që fëmija të njihet me produktet menstruale përpara se të ketë nevojë t’i përdorë.
Dr. Chattha rekomandon që në shtëpi të ketë një sasi të vogël produktesh të ndryshme, si peceta menstruale, tampona, kupa menstruale ose të brendshme menstruale. Në këtë mënyrë, fëmija mund t’i shohë dhe t’i njohë ato paraprakisht.
Prindi mund ta ndihmojë gjithashtu fëmijën të krijojë një “çantë menstruale” me produktet që mund t’i nevojiten dhe një palë të brendshme rezervë. Kjo çantë mund të mbahet në çantën e shkollës, në mënyrë që fëmija të jetë i përgatitur nëse menstruacionet fillojnë papritur.
Fëmijët mund të kenë shumë pyetje: A mund të notoj gjatë menstruacioneve? A mund të merrem me sport? Çfarë ndodh nëse menstruacionet më fillojnë në shkollë dhe nuk kam produkte me vete?
Sipas Mayo Clinic, menstruacionet nuk duhet ta kufizojnë jetën e përditshme të një adoleshenti. Sot ekzistojnë produkte të ndryshme që mund të përdoren gjatë aktiviteteve sportive ose notit.
Çfarë të bëni kur fëmija ka menstruacionin e parë?
Pavarësisht përgatitjeve, menstruacioni i parë mund të vijë papritur. Në atë moment, gjëja më e rëndësishme është që prindi ta qetësojë fëmijën dhe t’i tregojë se gjithçka është në rregull.
Prindi mund ta ndihmojë të zgjedhë produktin menstrual me të cilin ndihet më rehat dhe t’i shpjegojë rregullat bazë të higjienës, përfshirë sa shpesh duhet të ndërrohen pecetat ose tamponët.
“Është e rëndësishme të kërkohet mendimi i tyre për produktet menstruale me të cilat ndihen më rehat. Nuk ekziston një zgjidhje që i përshtatet të gjithëve”, shpjegon Dr. Chattha, sipas Mayo Clinic.
Disa vajza mund të preferojnë të përdorin të brendshme menstruale, ndërsa të tjera mund të ndihen më rehat me peceta ose tampona.
Menstruacioni i parë është një moment i rëndësishëm në zhvillimin e fëmijës. Prandaj, përveç informacionit praktik, prindërit mund ta shoqërojnë këtë moment edhe me mbështetje emocionale. Në varësi të familjes dhe mënyrës se si e përjeton fëmija, mund të përgatitet një vakt i preferuar ose një dhuratë e vogël për ta shënuar këtë etapë të re.
Qëllimi kryesor është që fëmija të mos e përjetojë menstruacionin e parë si diçka të frikshme apo të turpshme, por si një ndryshim normal të trupit për të cilin është i përgatitur.
