Skleroza multiple është një sëmundje autoimune që prek trurin dhe palcën kurrizore. Edhe pse mund të shfaqet te kushdo, gratë diagnostikohen rreth tre herë më shpesh se burrat. Ja pse hormonet, cikli menstrual, shtatzënia dhe menopauza mund të ndikojnë në mënyrën se si përjetohet sëmundja.

Skleroza multiple (MS) shfaqet kur sistemi imunitar sulmon gabimisht sistemin nervor qendror, duke dëmtuar mbështjellësin mbrojtës të nervave. Shkaku i saktë i sëmundjes ende nuk dihet, por ekspertët besojnë se në zhvillimin e saj ndikojnë një kombinim faktorësh gjenetikë dhe mjedisorë.

Sipas neurologes Marisa McGinley, Cleveland Clinic,hormonet seksuale, veçanërisht estrogjeni dhe progesteroni, janë ndër faktorët që po studiohen për të kuptuar pse MS prek gratë më shpesh dhe nëse këto hormone ndikojnë në ecurinë e sëmundjes.

Pse gratë preken më shpesh?

Në përgjithësi, gratë kanë më shumë gjasa të zhvillojnë sëmundje autoimune sesa burrat. Një nga shpjegimet e mundshme lidhet me ndryshimet në mënyrën se si funksionon sistemi imunitar.

Edhe gjenetika mund të luajë rol. Një gjen i quajtur HLA-DR15 është lidhur fort me sklerozën multiple dhe gratë kanë më shumë gjasa të jenë bartëse të tij.

Faktorë të tjerë që po studiohen përfshijnë obezitetin, veçanërisht obezitetin gjatë fëmijërisë, si dhe nivelet e vitaminës D. Një përmbledhje studimesh ka gjetur se gratë me konsum më të lartë të vitaminës D kishin rreth 33% më pak gjasa të kishin MS.

Megjithatë, këta faktorë nuk e shpjegojnë të gjithë sëmundjen. MS mund të prekë njerëz të çdo moshe dhe gjinie.

Cilat simptoma mund të jenë më të veçanta te gratë?

Shumica e simptomave të sklerozës multiple janë të njëjta te gratë dhe burrat. Megjithatë, gratë mund të përballen me disa përvoja që lidhen veçanërisht me funksionin seksual, ciklin menstrual, shtatzëninë dhe menopauzën.

Çrregullimet seksuale

Problemet seksuale janë relativisht të zakonshme te gratë që jetojnë me MS. Studimet tregojnë se rreth 40% deri në 80% e grave me këtë sëmundje përjetojnë një formë të mosfunksionimit seksual.

Ndër simptomat më të zakonshme janë:

• vështirësitë për të arritur orgazmën;
• ulja e dëshirës seksuale;
• thatësia vaginale;
• mpirja në zonën gjenitale.

Këto probleme mund të shkaktohen drejtpërdrejt nga dëmtimet nervore të lidhura me MS, por edhe nga lodhja, depresioni, ndryshimet në funksionin e fshikëzës dhe zorrëve ose efektet anësore të medikamenteve.

Megjithëse mund të ndikojnë në marrëdhënie dhe cilësinë e jetës, këto simptoma shpesh nuk diskutohen. Për këtë arsye, është e rëndësishme që pacientet t’i tregojnë mjekut për çdo ndryshim që vërejnë, pasi trajtimi varet nga shkaku.

Simptomat mund të përkeqësohen para menstruacioneve

Disa gra me MS vërejnë se simptomat bëhen më të forta pak para fillimit të menstruacioneve.

Në dy ose tre ditët para ciklit mund të shfaqen ose të përkeqësohen përkohësisht:

• problemet me ekuilibrin;
• lodhja;
• dobësia e muskujve;
• intoleranca ndaj nxehtësisë;
• depresioni.

Ndryshimet hormonale mendohet se mund të kenë rol në këtë përkeqësim të përkohshëm, megjithëse mekanizmi nuk është ende plotësisht i qartë.

Një sondazh i vitit 2024, ku morën pjesë më shumë se 5,000 persona që jetojnë me MS, tregoi se cikli menstrual ishte ndër temat kryesore që gratë nën moshën 40 vjeç dëshironin të studioheshin më shumë.

A mund të mbeteni shtatzënë nëse keni MS?

Po. Diagnoza e sklerozës multiple nuk do të thotë se një grua nuk mund të ketë fëmijë.

MS diagnostikohet shpesh mes moshës 20 dhe 40 vjeç, pra pikërisht në periudhën kur shumë gra planifikojnë të krijojnë familje.

Për shumë gra, shtatzënia mund të shoqërohet me ulje të aktivitetit të sëmundjes, veçanërisht gjatë tremujorëve të shtatzënisë. Megjithatë, rreziku i rikthimit të aktivitetit të MS mund të rritet pas lindjes.

Gratë që kanë pasur shumë rikthime të sëmundjes para shtatzënisë mund të kenë rrezik më të lartë për aktivitet të vazhdueshëm të MS gjatë kësaj periudhe.

Një studim ka treguar se aktiviteti i MS zakonisht ulet gradualisht gjatë tre tremujorëve të shtatzënisë, ndërsa periudha pas lindjes mund të shoqërohet me rritje të aktivitetit të sëmundjes.

Për këtë arsye, nëse një grua me MS planifikon shtatzëninë, duhet të flasë paraprakisht me ekipin mjekësor. Disa medikamente mund të kërkojnë ndryshime ose ndërprerje përpara konceptimit dhe kjo duhet të bëhet vetëm me udhëzimin e mjekut.

Çfarë ndodh gjatë menopauzës?

Menopauza është një tjetër periudhë kur ndryshimet hormonale mund ta bëjnë më të vështirë dallimin mes simptomave të MS dhe atyre të menopauzës.

Rreth 30% e personave që jetojnë me MS janë gra në periudhën e perimenopauzës ose menopauzës.

Gjatë kësaj faze mund të shfaqen simptoma si:

• mjegullimi mendor;
• ankthi dhe depresioni;
• lodhja;
• problemet me gjumin.

Këto simptoma mund të jenë pjesë e MS, menopauzës ose të dyjave njëkohësisht.

Ende nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të thënë me siguri nëse menopauza e përkeqëson vetë MS-në. Megjithatë, hulumtimet tregojnë se kjo periudhë mund të përkojë me një rënie të disa aftësive fizike dhe njohëse.

Trajtimi i simptomave të menopauzës, mbështetja psikologjike dhe ndryshimet në stilin e jetesës mund të ndihmojnë në përmirësimin e cilësisë së jetës. Në disa raste mund të merret në konsideratë edhe terapia hormonale, por vendimi duhet të merret me mjekun duke marrë parasysh gjendjen individuale.

Cilat shenja nuk duhet të injorohen?

Skleroza multiple mund të shfaqet në mënyra të ndryshme dhe jo të gjithë pacientët përjetojnë të njëjtat simptoma.

Megjithatë, disa shenja të hershme duhet të vlerësohen nga një profesionist shëndetësor, veçanërisht nëse janë të reja ose të vazhdueshme. Këtu përfshihen:

• humbja e dhimbshme e shikimit;
• dobësia e vazhdueshme;
• rënia e njërës anë të fytyrës;
• marramendja e fortë.

Këto simptoma nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se një person ka MS, pasi mund të shkaktohen edhe nga gjendje të tjera. Por ato kërkojnë vlerësim mjekësor.

MS nuk është fundi i jetës aktive

Edhe pse aktualisht nuk ekziston një kurë përfundimtare për sklerozën multiple, trajtimet kanë përparuar ndjeshëm.

Sipas Dr. McGinley, qëllimi i trajtimit është të kontrollojë simptomat, të reduktojë numrin e rikthimeve dhe të ngadalësojë përparimin e sëmundjes, në mënyrë që pacientët të mund të vazhdojnë jetën e tyre sa më normalisht.

Për gratë, kujdesi duhet të marrë parasysh jo vetëm vetë MS-në, por edhe mënyrën se si ajo mund të ndërveprojë me ciklin menstrual, shtatzëninë, periudhën pas lindjes dhe menopauzën.

Një diagnozë e sklerozës multiple mund të sjellë shumë pyetje, por ajo nuk do të thotë se planet për familje, punë dhe një jetë aktive duhet të marrin fund. Me ndjekjen e duhur mjekësore dhe trajtimin e përshtatur, sëmundja mund të menaxhohet.