Kanceri është një nga shkaqet kryesore të vdekjeve në botë, por një pjesë e konsiderueshme e rasteve mund të parandalohet duke reduktuar faktorët e njohur të rrezikut. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), rreth 30–50% e vdekjeve nga kanceri mund të parandalohen përmes ndryshimit ose shmangies së faktorëve të rrezikut dhe zbatimit të strategjive të provuara të parandalimit.

Kjo nuk do të thotë se çdo rast kanceri mund të parandalohet apo se një person mund ta kontrollojë plotësisht rrezikun e tij. Gjenetika, mosha dhe faktorë të tjerë luajnë gjithashtu rol. Megjithatë, disa ndryshime në mënyrën e jetesës mund ta ulin ndjeshëm rrezikun.

1. Lëreni duhanin

Nëse dëshironi të ulni rrezikun për kancer, një nga hapat më të rëndësishëm është shmangia e duhanit. Sipas OBSH-së, përdorimi i duhanit është një nga shkaqet më të mëdha të parandalueshme të kancerit dhe lidhet me më shumë se 20 lloje ose nënlloje kanceri. Duhani rrit veçanërisht rrezikun për kancer të mushkërive, por edhe për kancer të gojës, fytit, ezofagut, stomakut, veshkave, fshikëzës urinare dhe pankreasit.

Edhe ekspozimi ndaj tymit të duhanit të të tjerëve është i dëmshëm. Prandaj, përveç lënies së duhanit, është e rëndësishme të shmanget sa më shumë edhe tymi pasiv.

2. Kufizoni konsumimin e alkoolit

Alkooli është një faktor i njohur rreziku për kancer. Sipas OBSH-së, ai lidhet me disa lloje kanceri, përfshirë atë të gojës, fytit, ezofagut, mëlçisë, zorrës së trashë dhe gjirit. Rreziku rritet me sasinë e alkoolit të konsumuar, ndërsa OBSH thekson se nuk ekziston një nivel konsumi që mund të konsiderohet plotësisht i sigurt për sa i përket rrezikut nga kanceri.

Prandaj, sa më pak alkool të konsumohet, aq më i ulët është rreziku.

3. Vaksinohuni kur rekomandohet

Disa infeksione mund të çojnë në zhvillimin e kancerit, ndaj vaksinimi mund të jetë një mënyrë e rëndësishme parandalimi.

Vaksina kundër virusit të papillomës njerëzore (HPV) ndihmon në parandalimin e infeksioneve që mund të shkaktojnë kancer të qafës së mitrës, vaginës, vulvës, penisit, anusit dhe pjesës së pasme të fytit. Sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), vaksinimi kundër HPV mund të parandalojë më shumë se 90% të kancereve të shkaktuara nga HPV.

Edhe vaksina kundër hepatitit B ka rëndësi për parandalimin e kancerit, pasi infeksioni kronik me virusin e hepatitit B mund të shkaktojë dëmtime të mëlçisë dhe kancer të mëlçisë.

4. Ushqehuni në mënyrë të shëndetshme

Nuk ekziston një dietë e vetme që garanton parandalimin e kancerit, por një ushqyerje e shëndetshme mund të ndihmojë në uljen e rrezikut.

OBSH rekomandon një dietë të pasur me fruta dhe perime, ndërsa këshillon kufizimin e ushqimeve me shumë kalori, yndyrave të pashëndetshme dhe mishit të përpunuar. Konsumimi i tepërt i mishit të përpunuar është lidhur me rritjen e rrezikut për disa lloje kanceri.

Një ushqyerje e ekuilibruar ndihmon gjithashtu në ruajtjen e një peshe të shëndetshme. Mbipesha dhe obeziteti lidhen me rrezik më të lartë për disa lloje kanceri, përfshirë kancerin e zorrës së trashë, gjirit, endometrit, veshkave dhe ezofagut.

5. Bëni aktivitet fizik rregullisht

Lëvizja e rregullt është një tjetër mënyrë për të ulur rrezikun. Sipas OBSH-së, aktiviteti fizik i rregullt, së bashku me ruajtjen e një peshe të shëndetshme dhe ushqyerjen e mirë, mund të ndihmojë në reduktimin e rrezikut për kancer.

Nuk është e nevojshme që aktiviteti fizik të jetë gjithmonë intensiv. Ecja e shpejtë, çiklizmi, vrapi, noti apo aktivitete të tjera që ju pëlqejnë mund të jenë pjesë e një rutine të rregullt. E rëndësishme është të shmangni një mënyrë jetese krejtësisht sedentare dhe të lëvizni sa më rregullisht.

6. Mbroni lëkurën nga rrezet ultraviolet

Ekspozimi i tepërt ndaj rrezatimit ultraviolet rrit rrezikun për kancer të lëkurës. OBSH rekomandon shmangien e ekspozimit të tepërt në diell dhe përdorimin e masave mbrojtëse, përfshirë kremrat kundër diellit dhe veshjet që mbulojnë lëkurën. Gjithashtu, duhet të shmangen pajisjet artificiale për nxirje, si solariumet.

Kremi kundër diellit është veçanërisht i rëndësishëm gjatë ekspozimit të zgjatur në diell, por nuk duhet të përdoret si arsye për të qëndruar më gjatë në diell.

7. Mos i neglizhoni kontrollet dhe ekzaminimet parandaluese

Zbulimi i hershëm mund të bëjë një ndryshim të madh në trajtimin e shumë llojeve të kancerit. Sipas CDC-së, ekzaminimet parandaluese mund të zbulojnë disa lloje kanceri në fazat e hershme, kur trajtimi ka më shumë gjasa të jetë efektiv.

Disa ekzaminime mund të zbulojnë edhe ndryshime para-kanceroze, të cilat mund të trajtohen para se të shndërrohen në kancer. Për shembull, depistimi për kancerin e qafës së mitrës mund të zbulojë ndryshime që mund të trajtohen, ndërsa ekzaminimet për kancerin e zorrës së trashë mund të zbulojnë polipe para-kanceroze që mund të hiqen.

Cilat kontrolle nevojiten dhe sa shpesh duhet të kryhen varet nga mosha, gjinia, historia familjare, faktorët individualë të rrezikut dhe udhëzimet shëndetësore. Për këtë arsye, është e rëndësishme të konsultoheni me mjekun për ekzaminimet që janë të përshtatshme për ju.

8. Kushtojini vëmendje mjedisit ku jetoni dhe punoni

Rreziku nga kanceri nuk lidhet vetëm me zakonet personale. Edhe ekspozimi ndaj substancave të caktuara në shtëpi, në punë ose në mjedis mund të luajë rol.

Një shembull është radoni, një gaz radioaktiv që mund të grumbullohet brenda ndërtesave dhe që lidhet me kancerin e mushkërive. OBSH e përfshin radonin ndër faktorët mjedisorë që mund të rrisin rrezikun për kancer.

Edhe ekspozimi profesional ndaj substancave kancerogjene, si azbesti dhe disa kimikate, mund të rrisë rrezikun. Nëse puna ose aktivitetet tuaja përfshijnë kontakt të rregullt me substanca të rrezikshme, është e rëndësishme të njihni masat mbrojtëse dhe të ndiqni rregullat e sigurisë në punë.

9. Njihni historinë tuaj familjare

Historia familjare mund të tregojë nëse një person ka rrezik më të lartë për disa lloje kanceri. Disa forma të kancerit lidhen me ndryshime gjenetike të trashëguara, ndaj është e dobishme të dini nëse prindërit, vëllezërit, motrat apo të afërm të tjerë kanë pasur kancer dhe në çfarë moshe janë diagnostikuar.

Nëse në familje ka pasur raste të shumta të të njëjtit lloj kanceri ose raste në moshë të re, mjeku mund të rekomandojë kontrolle më të hershme ose këshillim gjenetik, në varësi të historisë familjare.

Megjithatë, edhe në mungesë të një historie familjare, rreziku nga kanceri nuk është zero. Prandaj, kontrollet parandaluese duhet të bëhen në përputhje me moshën dhe faktorët individualë të rrezikut.

Parandalimi i kancerit nuk është një garanci se sëmundja nuk do të shfaqet. Megjithatë, shmangia e duhanit, kufizimi i alkoolit, ushqyerja e shëndetshme, aktiviteti fizik, vaksinimi, mbrojtja nga rrezatimi ultraviolet, kontrollet e rregullta dhe kujdesi ndaj ekspozimeve mjedisore mund të ulin ndjeshëm rrezikun. Sipas OBSH-së, adresimi i këtyre faktorëve të parandalueshëm mund të ndihmojë në shmangien e miliona rasteve të kancerit në mbarë botën sipas artikullit SingleCare.