Ju ka ndodhur ndonjëherë të hyni në një vend për herë të parë, por të ndiheni sikur keni qenë aty më parë? Apo të dëgjoni një bisedë dhe të keni bindjen se e keni përjetuar saktësisht të njëjtën situatë?
Kjo ndjesi quhet déjà vu, një term francez që do të thotë “e parë më parë”. Është një fenomen i zakonshëm dhe, në shumicën e rasteve, krejtësisht normal.
Çfarë është déjà vu?
Déjà vu është ndjesia e çuditshme se një situatë e re është në fakt e njohur, edhe pse e dini se nuk e keni përjetuar më parë.
Zakonisht zgjat vetëm disa sekonda dhe largohet po aq shpejt sa shfaqet.
Pse ndodh?
Shkencëtarët ende nuk kanë një përgjigje të vetme, por ekzistojnë disa teori.
Truri “ngatërron” kujtesën
Një nga teoritë më të pranuara është se truri e përpunon për një çast një përvojë të re sikur të ishte një kujtim i vjetër.
Me fjalë të tjera, informacioni “vendoset” gabimisht në pjesën e trurit që merret me kujtimet, duke krijuar ndjesinë se e keni jetuar më parë atë moment.
Ngjashmëri me përvoja të mëparshme
Ndonjëherë një vend, një aromë, një zë ose një situatë mund t’i ngjajë diçkaje që keni përjetuar vite më parë, edhe pse nuk e kujtoni vetë atë ngjarje.
Truri e dallon këtë ngjashmëri dhe krijon ndjesinë e familjaritetit.
Një “vonesë” shumë e vogël në përpunimin e informacionit
Një teori tjetër sugjeron se déjà vu mund të ndodhë kur informacioni përpunohet dy herë me një diferencë shumë të vogël kohe. Kjo e bën përvojën të duket sikur po përsëritet.
Kush e përjeton më shpesh?
Déjà vu është më i zakonshëm te:
- të rinjtë dhe të rriturit e rinj;
- personat që udhëtojnë shpesh;
- ata që janë të lodhur ose të stresuar;
- njerëzit me imagjinatë të zhvilluar.
Me kalimin e moshës, episodet e déjà vu zakonisht bëhen më të rralla.
A është shenjë e një problemi shëndetësor?
Në shumicën dërrmuese të rasteve, jo.
Déjà vu është një përvojë normale dhe nuk lidhet me ndonjë sëmundje. Megjithatë, në raste të rralla, nëse ndodh shumë shpesh, zgjat më gjatë ose shoqërohet me humbje të vetëdijes, konfuzion ose simptoma të tjera neurologjike, mund të jetë e nevojshme një vlerësim mjekësor.
A do të thotë se mund të parashikojmë të ardhmen?
Jo. Edhe pse déjà vu mund të duket sikur “e keni parë të ardhmen”, nuk ka prova shkencore që ai lidhet me aftësi paranormale ose parashikime.
Ai konsiderohet një fenomen i kujtesës dhe mënyrës se si truri përpunon informacionin.
