Nëse keni shpesh dhimbje koke nga akullorja, mund të ia vlejë të shihni nëse kjo është e trashëguar nga familja juaj dhe të hidhni një vështrim të dytë edhe te dhimbjet e kokës që nuk vijnë nga ngrirja e trurit.

Është një ditë përvëluese vere dhe po hani ëmbëlsirën tuaj të preferuar të ngrirë kur papritmas ndjeni sikur keni shpuar ballin me një kruese akulli. Një dhimbje e mprehtë dhe therëse duket se vjen nga thellësia e trurit tuaj. E tëra çfarë mund të bëni është të uleni aty, duke u ndjerë budallallëk ndërsa akullorja juaj pikon, derisa dhimbja të kalojë.

“Dhimbja e kokës nga akullorja është shumë, shumë e zakonshme”, thotë Amaal Starling, një neurologe në Klinikën Mayo në Minesota, në SHBA, e cila preferon akulloren me çokollatë. “Është e padëmshme, vjen e ikën”.

Pra, pse ndëshkohemi në këtë mënyrë për ngrënien e gjërave të ftohta shumë shpejt? Rezulton se, përveçse prek breza të tërë dashamirësish të thjeshtë të ëmbëlsirave, ngrirja e trurit ka një histori dekadash të gjatë për të ndihmuar përparimin shkencor – dhe mund t’ju tregojë shumë më tepër për shëndetin tuaj sesa mendoni.

Çfarë është ngrirja e trurit?
Ajo që shumica prej nesh e mësojmë si fëmijë ta quajmë ngrirje të trurit ose dhimbje koke nga akullorja, nga shkencëtarët quhet dhimbje koke nga stimuli i të ftohtit, thotë Starling.

Studiuesit besojnë se ato ndodhin për shkak të “ftohjes së shpejtë në qiellzën e gojës, ose edhe në pjesën e prapme të fytit”, thotë Starling. Kjo ftohje bën që enët e gjakut të tkurren shumë shpejt, pas së cilës ato detyrohen të fryhen përsëri për të rivendosur rrjedhën e gjakut.

Hulumtimi tregon se ngrirja e trurit duket se është një dukuri familjare – nëse prindërit tuaj kanë dhimbje koke nga akullorja, ka të ngjarë që edhe ju të keni. Fibrat e dhimbjes në muret e këtyre enëve të gjakut ushqehen me nervin trigeminal, nervin përgjegjës për përpunimin e sinjaleve të dhimbjes nga balli dhe fytyra juaj, shpjegon ajo. Kjo është arsyeja pse një dhimbje koke nga akullorja ndihet si presion dhe dhimbje në trurin ose ballin tuaj, jo brenda gojës.

(Më seriozisht, të dhënat sugjerojnë se ushqimet ose pijet e ftohta gjithashtu mund të shkaktojnë palpitacione të zemrës – të quajtura ‘Zemra e Pijes së Ftohtë’ – dhe aritmi të zemrës, veçanërisht tek meshkujt e moshës së mesme.)

Për të shmangur dhimbjet e kokës nga stimulimi i të ftohtit, mbani një ritëm kur bëhet fjalë për ushqimet dhe pijet e ftohta, thotë Starling. Është ftohja e shpejtë që duket se shkakton ngrirjen e trurit, kështu që t’i japësh kohë qiellzës së gojës të ngrohet pak midis gllënjkave, lëpirjeve ose kafshimeve duhet t’i largojë ato.

Por nëse jeni shumë të etur dhe tashmë keni dhimbje koke nga akullorja, ka disa truke të provuara për ta bërë atë më të shkurtër dhe më pak të dhimbshme, thotë Starling. Ajo sugjeron përdorimin e pjesës së poshtme të gjuhës për të ngrohur përsëri qiellzën e gojës. Ose nëse të dyja anët e gjuhës janë të ftohta, përdorni gishtin e madh ose një pije të ngrohtë në vend të kësaj.

Një lidhje e habitshme
Megjithatë, pse disa njerëz kanë ngrirje të trurit, ndërsa të tjerët mund të pinë një milkshake pa u ndëshkuar? Irene Toldo, një profesoreshë e neurologjisë dhe psikiatrisë së fëmijëve në Universitetin e Padovës në Itali, dhe kolegët e saj shqyrtuan katër dekada studimesh shkencore mbi dhimbjet e kokës nga akullorja për të zbuluar. (Ajo është e prirur ndaj akullores me likoricë.)

Duke sintetizuar kërkime nga e gjithë bota, duke përfshirë studime mbi mijëra nxënës shkolle në Tajvan, Gjermani dhe Kanada dhe dhjetëra të rritur që vuajnë nga migrena në Brazil, Turqi dhe Mbretërinë e Bashkuar, Toldo identifikoi disa modele.

Për shembull, hulumtimi tregon se ngrirja e trurit duket se është e trashëguar në familje – nëse prindërit tuaj kanë dhimbje koke nga akullorja, ka të ngjarë që edhe ju të keni. (Këto gjetje kanë qenë vetëm korrelacionale deri më tani, dhe shkencëtarët ende nuk kanë përcaktuar gjene specifike që mund të jenë përgjegjëse për këtë lidhje.)

Në ditët e hershme të mjekësisë së dhimbjes së kokës, kur studiuesit po përpiqeshin të kuptonin mekanizmat bazë të dhimbjes së kokës, ngrirja e trurit ishte një model eksperimental i përshtatshëm – Amaal Starling
Sa i përket mënyrës se si dhimbja nga ngrirja e trurit mund të ndryshojë nga personi në person, faktori më i rëndësishëm duket të jetë nëse keni dhimbje koke jo-akullore dhe sulme migrene – dhimbje koke intensive që mund të zgjasin me orë dhe madje ditë. “Njerëzit me migrenë zakonisht përjetojnë një intensitet më të lartë të këtyre llojeve të dhimbjeve të kokës,” thotë Toldo. Në një studim të vogël nga vitet 1970, 93% e njerëzve që kishin sulme migrene kishin pasur edhe dhimbje koke nga akullorja, shumica e tyre me shqetësim të moderuar deri në të rëndë, ndërsa vetëm një e treta e njerëzve që nuk vuanin nga migrena kishin përjetuar dhimbje koke nga akullorja.

Vetë Starling përjeton si sulme migrene ashtu edhe dhimbje koke jashtëzakonisht të dhimbshme nga akullorja. “Nervi im trigeminal është shumë i ndjeshëm për shkak të sulmeve të migrenës, dhe kështu… kur ekspozohet ndaj të ftohtit, mund të aktivizohet më ndjeshëm”, thotë ajo.

Në fund të fundit, nëse ju ose fëmija juaj përjetoni ngrirje të trurit veçanërisht të dhimbshme, mund të ia vlejë të reflektoni mbi historinë tuaj të dhimbjeve të kokës dhe të hidhni një vështrim të dytë në dhimbjet tuaja të kokës që nuk lidhen me ngrirjen e trurit. Ajo që mund ta keni pranuar si normale mund të jetë një gjendje serioze, por e shërueshme që duhet ta shqyrtoni. “Një në gjashtë gra kanë migrenë, një në njëmbëdhjetë fëmijë kanë migrenë dhe një në 10 burra kanë migrenë”, thotë Starling. “Mbi 50% e njerëzve që kanë migrenë nuk kanë folur kurrë me një mjek për simptomat e tyre. Ekziston një diagnozë. Ekziston trajtim i disponueshëm.”

Një migrenë e ngrirë
Duke pasur parasysh këtë lidhje të habitshme, të paktën që nga vitet 1960, shkencëtarët u kanë kërkuar vullnetarëve të ngrijnë trurin me qëllim për të ndihmuar në studimin e çrregullimit të migrenës, një nga shkaqet kryesore të paaftësisë në mbarë botën. Pavarësisht përhapjes së gjendjes, është sfiduese për studiuesit të kapin një migrenë në zhvillim e sipër me MRI dhe skanime CT, pasi dhimbjet e kokës janë të vështira për t’u parashikuar, për të mos përmendur se janë aq torturuese sa mund të jetë e vështirë për vullnetarët të hyjnë në laborator në mes të migrenës.

Këtu ngrirja e trurit mund të vijë për të shpëtuar ditën, thotë Starling.

Dhimbjet e kokës nga stimulimi i të ftohtit mund të krijohen sipas kërkesës përmes ëmbëlsirave (dhe, më pak të shijshme, me copa akulli dhe ujë shumë të ftohtë). Dhe për shkak se ato ndikojnë në të njëjtin kompleks nervor si një sulm i migrenës, nervin trigeminal, ato mund të shërbejnë si një përfaqësues shkencor për një sulm të migrenës në mes të hapit.