Cikli menstrual përgatit trupin për shtatzëni dhe përbëhet nga katër faza: menstruale, folikulare, ovulimi dhe luteale. Gjatë këtyre fazave, emocionet mund të ndryshojnë ndjeshëm, varësisht nga niveli i hormoneve në trup.

Në shumicën e rasteve, cikli menstrual zgjat rreth 28 ditë, por kjo mund të ndryshojë nga personi në person dhe nga muaji në muaj.

Faza menstruale (ditët 1–8)

Faza menstruale fillon me menstruacionet dhe zgjat zakonisht rreth 5 deri në 8 ditë, ndonjëherë edhe më gjatë.

Gjatë kësaj periudhe, nivelet e estrogjenit dhe progesteronit janë të ulëta. Këto janë dy hormonet kryesore që ndikojnë në sistemin riprodhues femëror. Kjo rënie hormonale bën që shtresa e brendshme e mitrës të shkëputet, duke shkaktuar gjakderdhje menstruale.

Në këtë fazë, është e zakonshme të përjetohen dhimbje barku dhe dhimbje shpine, pasi mitra kontraktohet për të nxjerrë jashtë shtresën e saj të brendshme. Po ashtu, nivelet e ulëta hormonale mund të shkaktojnë lodhje, fryrje dhe ndryshime humori.

Faza folikulare (ditët 6–14)

Faza folikulare fillon gjatë menstruacioneve dhe mbivendoset me fazën menstruale.

Gjatë kësaj faze, niveli i estrogjenit rritet ndjeshëm, duke stimuluar gjëndrën e hipofizës në tru që të lirojë hormonin stimulues të folikulit dhe hormonin luteinizues. Këto hormone ndihmojnë në maturimin e vezëve në vezore.

Rritja e estrogjenit zakonisht sjell më shumë energji, përmirësim të humorit dhe ndjenjë më të madhe optimizmi. Shumë persona ndihen më produktivë dhe me mendje më të kthjellët gjatë kësaj faze.

Faza e ovulimit (rreth ditës 14)

Ovulimi zakonisht ndodh rreth ditës së 14-të të ciklit, edhe pse koha e saktë mund të ndryshojë.

Gjatë kësaj faze, estrogjeni dhe testosteroni arrijnë nivele më të larta, ndërsa rritet edhe hormoni luteinizues, i cili nxit lirimin e vezës. Testosteroni, ndonëse njihet si hormon mashkullor, gjendet edhe te gratë dhe ndikon në dëshirën seksuale, sistemin imunitar dhe ciklin menstrual.

Rritja e këtyre hormoneve shpesh lidhet me rritje të vetëbesimit, humor më të mirë, energji më të lartë dhe ndjenjë më të madhe tërheqjeje apo vetëvlerësimi. Gjatë kësaj periudhe, shumë persona ndihen më socialë dhe më të hapur ndaj aktiviteteve krijuese apo romantike.

Faza luteale (ditët 15–28)

Faza luteale shpesh konsiderohet më sfiduese, sidomos kur nuk ndodh fekondimi i vezës. Në këtë rast, nivelet hormonale fillojnë të bien gradualisht, përfshirë estrogjenin, progesteronin dhe testosteronin.

Kjo ulje hormonale mund të sjellë ndryshime emocionale si irritim, ndjeshmëri më të lartë, vetëvlerësim të ulët dhe tërheqje sociale. Gjithashtu, mund të shfaqen simptoma fizike si dhimbje barku, ndjeshmëri në gjoks dhe dhimbje kyçesh.

Në këtë fazë është i zakonshëm sindromi para-menstrual (PMS), i cili përfshin një sërë simptomash fizike dhe emocionale. Rreth 95 për qind e personave në moshë riprodhuese përjetojnë PMS në një formë ose tjetër. Disa persona mund të përjetojnë edhe një formë më të rëndë, të quajtur çrregullim disforik para-menstrual (PMDD).

Çfarë e shkakton PMS

Shkaku i saktë i PMS nuk është plotësisht i qartë, por luhatjet hormonale luajnë rol të rëndësishëm. Studimet sugjerojnë se ulja e nivelit të serotoninës gjatë fazës luteale mund të ndikojë në ndryshimet e humorit. Serotonina ndihmon në rregullimin e humorit, gjumit, sjelljes dhe oreksit.

Rreziku për PMS mund të jetë më i lartë te personat me stres të lartë, histori familjare të depresionit ose histori personale të depresionit apo depresionit pas lindjes.

Këshilla për menaxhimin e PMS dhe simptomave të tjera

Përjetimi i PMS ndryshon nga personi në person. Disa kanë simptoma të lehta, ndërsa të tjerë përballen me simptoma që ndikojnë në jetën e përditshme. Në rastet më të rënda, rekomandohet konsultimi me një profesionist shëndetësor për opsione trajtimi, përfshirë medikamente dhe suplemente.

Disa ndryshime në stilin e jetesës që mund të ndihmojnë përfshijnë:

• Ushtrime të rregullta fizike
• Gjumë i mjaftueshëm
• Konsum më i madh i karbohidrateve komplekse
• Menaxhimi i stresit dhe shmangia e situatave shumë stresuese
• Masazhe relaksuese
• Terapia me dritë
• Ushtrime të frymëmarrjes
• Teknika relaksimi

Gjendjet e zakonshme menstruale

Rreth 14 deri në 25 për qind e personave kanë cikle menstruale të parregullta. Këto mund të përfshijnë gjakderdhje të rëndë, dhimbje të forta, mungesë të menstruacioneve ose cikle të rralla.

Disa gjendje të zakonshme përfshijnë:

• Menorragjia: Gjakderdhje e rëndë ose e zgjatur menstruale, shpesh e lidhur me çrregullime hormonale, fibroma, polipe ose gjendje si adenomioza dhe sindroma e vezoreve policistike.
• Dismenorrea: Dhimbje të forta gjatë menstruacioneve, që mund të jetë primare ose sekondare.
• Amenorrea: Mungesë e menstruacioneve, qoftë që nuk kanë filluar fare deri në një moshë të caktuar ose që janë ndalur papritur.
• Oligomenorrea: Cikle të rralla ose të lehta, me intervale të gjata midis menstruacioneve.