Kujdesi ndaj diabetit përfshin marrjen e vendimeve të shëndetshme për ushqimin, me qëllim përmirësimin e niveleve të glukozës në gjak. Edhe pse nuk ekziston një dietë ose plan ushqimor që i përshtatet çdo personi me diabet, në përgjithësi është thelbësore të zgjidhen ushqime të plota, të papërpunuara dhe të ruhet një ekuilibër ushqimor me shumëllojshmëri vitaminash dhe mineralesh.

Nëse jetoni me diabet, është e rëndësishme të bashkëpunoni me mjekun dhe profesionistët e tjerë të kujdesit shëndetësor, përfshirë dietologët e licencuar – për të ndërtuar një plan ushqimor të personalizuar dhe të qëndrueshëm që i përshtatet nevojave dhe preferencave tuaja.

Gjashtë ushqime që duhen konsumuar

Shumë ushqime janë të përshtatshme për personat me diabet. Më poshtë janë disa udhëzime dhe shembuj ushqimesh që mund t’i përfshini në dietën tuaj.

1. Perime pa niseshte
Këto perime janë të pasura me lëndë ushqyese dhe fibra, të cilat ngadalësojnë përthithjen e sheqerit në trup dhe ndihmojnë në rregullimin e nivelit të sheqerit në gjak. Shembuj përfshijnë:
brokoli, karota, selino, perime me gjethe jeshile të errëta (lakër jeshile, spinaq), lulelakër, speca, lakra e Brukselit, kastravecë, qepë, domate, kungull i njomë, kërpudha.

2. Drithëra të plota
Drithërat e plota ndihmojnë në kontrollin e sheqerit sepse përmbajnë më shumë fibra, proteina, vitamina dhe minerale. Shembuj:
kinoja, oriz kaf, bukë e plotë, makarona integrale, elbi, tërshëra (të prera ose tradicionale), farro, makarona nga leguminoze (qiqra, thjerrëza, fasule të zeza).

3. Arra dhe fara
Arra dhe farat pa kripë janë burim i mirë proteinash dhe yndyrash të shëndetshme, ndihmojnë në rregullimin e sheqerit dhe ruajtjen e shëndetit të zemrës. Shembuj:
bajame, arra, kikirikë, fëstëk, fara luledielli, fara kungulli, fara lini, fara chia.

4. Peshk me yndyrë të mirë
Ky lloj peshku është i pasur me proteina dhe acide yndyrore omega-3, që përmirësojnë shëndetin e zemrës. Shembuj: salmon, tuna albakor, sardelet, skumbria, trofta, harenga, levreku, anchovet.

5. Proteina pa shumë yndyrë
Proteina ndihmon në mirëmbajtjen e masës muskulore, në riparimin e indeve dhe forcimin e sistemit imunitar. Për personat me diabet që duan të ulin peshën, proteina ndihmon gjithashtu në stabilizimin e sheqerit pas ngrënies dhe ndjenjën e ngopjes. Shembuj: peshk i bardhë, ushqim deti, gjoks pule, kos ose gjizë pa yndyrë, tofu.

6. Fruta
Edhe pse përmbajnë sheqer natyral, frutat kanë fibra, vitamina, minerale dhe antioksidantë të dobishëm. Personat me diabet mund t’i konsumojnë me masë, përfshirë: molla, manaferra (luleshtrydhe, boronica, mjedra), qershi, rrush, portokall, pjeshkë, dardhë.

Grupet ushqimore që duhen kufizuar
Nuk ka shumë ushqime që personat me diabet nuk mund t’i hanë fare, por disa ushqime ndikojnë ndjeshëm në rritjen e sheqerit në gjak. Këto zakonisht kanë më shumë sheqer të shtuar dhe yndyra jo të shëndetshme, si dhe më pak fibra ose proteina. Duhet konsumuar me masë ose vetëm në raste të veçanta: produkte të pjekura (pastiçe), pije me sheqer, ushqime të përpunuara me karbohidrate të rafinuara, mishra me shumë yndyrë, ushqime të skuqura, bulmet me yndyrë të plotë, fruta të thata.

Ushqime të caktuara që duhen shmangur ose kufizuar:

Frutat e thata
Edhe pse janë të përshtatshme për ta marrë me vete, kanë shumë sheqer natyral. Shembuj: rrush i thatë, kajsi të thata, fiq të thatë, banana të thata, boronica të thata, mango e tharë.

Karbohidratet e bardha
Këto treten shpejt dhe rrisin menjëherë sheqerin në gjak. Shembuj: bukë e bardhë, oriz i bardhë, makarona të bardha, patate të bardha, sheqer i bardhë.

Mishrat me yndyrë të lartë
Personat me diabet kanë më shumë rrezik për sëmundje të zemrës. Këto prerje mishrash përmbajnë shumë yndyrë të ngopur. Shembuj: biftek T-bone, ribeye, New York strip, mish i grirë i përpunuar, organe (mëlçi, veshka), brinjë derri, mish shpendësh me lëkurë, mish i skuqur.

Ushqimet e paketuara
Jo të gjitha janë të dëmshme, por shumë prej tyre përmbajnë sheqer të shtuar, yndyra jo të shëndetshme dhe pak fibra. Shembuj: karamele, prezela, patatina, biskota, granola, kekë, bare drithërash, pako me djathë dhe krakerë.

Bulmeti me yndyrë të plotë
Përmban shumë yndyrë të ngopur, që rrit rrezikun për sëmundje kardiovaskulare. Shembuj: qumësht me yndyrë të plotë, kos i zakonshëm, djathë i yndyrshëm.

Ushqimet e skuqura
Këto janë të pasura me kalori dhe yndyra të pashëndetshme dhe mund të shkaktojnë rritje të menjëhershme të sheqerit. Shembuj: patate të skuqura, qepë të skuqura, pulë e skuqur, krahë pule, peshk i skuqur, shkopinj mocarele, brumë i skuqur (petulla, donuts).

Pijet me sheqer
Kanë shumë sheqer dhe pak fibra, duke u përthithur shpejt dhe rritur ndjeshëm sheqerin në gjak. Shembuj: pijet e gazuara të zakonshme, lëngjet e frutave, koktejet e boronicës, limonada e ëmbëlsuar, çaj i ftohtë i ëmbël, pije energjike, kafe me krem dhe sheqer.

Shmangni alkoolin
Konsumimi i tepërt i alkoolit ndikon në nivelet e sheqerit dhe mund të ndërveprojë me ilaçet kundër diabetit. Prandaj, duhet ta kufizoni dhe ta monitoroni sheqerin pas konsumimit.

Receta ushqimore për diabetin
Nëse jetoni me diabet, është e dobishme të keni receta që përfshijnë ushqimet më të mira për ju, për të pasur shumëllojshmëri në dietë dhe për të menaxhuar më mirë gjendjen.
Burime të dobishme me receta:

• Diabetes Food Hub (Shoqata Amerikane e Diabetit)
  
• CDC Diabetes Recipe Book
  

Pyetje të shpeshta

Cilat janë ushtrimet më të mira për personat me diabet?
Ushtrimet e rregullta janë thelbësore. Një nga më të mirat është ecja – 30 deri në 60 minuta ecje e shpejtë pesë deri në shtatë ditë në javë ndihmon në uljen e sheqerit pas ngrënies dhe përmirëson shëndetin e zemrës.
Ushtrime të tjera si noti, vallëzimi, çiklizmi dhe aerobiku në ujë janë gjithashtu të mira. Mund të ushtroni me pesha për forcim muskujsh ose të praktikoni joga apo tai chi.

Kur është koha më e mirë për të ngrënë?
Shpërndani marrjen e karbohidrateve gjatë ditës. Për shumicën e njerëzve, mbajtja e vakteve dhe e ushqimeve të vogla çdo tre deri në katër orë funksionon mirë.

A duhet të ha tre vakte të mëdha apo disa më të vogla?
Nëse i mbani vaktet katër deri në pesë orë larg njëri-tjetrit, do të keni kohë për tre vakte kryesore dhe një snack.

Çfarë rrit nivelin e sheqerit në gjak?
Ushqimet që përmbajnë karbohidrate rrisin sheqerin, por disa e rrisin shumë më shpejt, si ato me sheqer të shtuar ose karbohidrate të rafinuara. Më mirë t’i konsumoni me masë dhe t’i kombinoni me ushqime me proteina e fibra.

Cila është diferenca mes diabetit të tipit 1 dhe tipit 2?
Ka dy forma kryesore të diabetit: tipi 1 dhe tipi 2.
Tipi 1 është një çrregullim autoimun ku pankreasi nuk prodhon insulinë, sepse sistemi imunitar gabimisht sulmon qelizat që e prodhojnë atë.
Në diabetin e tipit 2, trupi ose nuk prodhon mjaftueshëm insulinë, ose nuk e përdor siç duhet.