Sheqeri mund të ketë shije të këndshme dhe jep energji të shpejtë. Megjithatë, shumë njerëz po bëhen më të vetëdijshëm për atë që hanë, përfshirë edhe sasinë e sheqerit që konsumojnë.
Disa dieta të njohura theksojnë përfitimet e heqjes dorë nga sheqeri dhe karbohidratet, por jo të gjithë sheqernat janë të njëjtë. Shumë ushqime përmbajnë sheqer natyral—për shembull, frutat përmbajnë fruktozë dhe produktet e bulmetit përmbajnë laktozë. Sheqernat e shtuara janë ato që i shtohen ushqimeve gjatë përpunimit apo gjatë përgatitjes, si p.sh. kur shtoni mjaltë tek drithërat.
Shumë njerëz në SHBA konsumojnë rreth 17 lugë çaji sheqer të shtuar në ditë—më shumë se rekomandimet. Marrja e tepërt e sheqerit të shtuar lidhet me diabetin tip 2, sëmundjet e zemrës dhe prishjen e dhëmbëve. Kjo nuk do të thotë të shmangni sheqerin krejtësisht, por është e rëndësishme të jeni të kujdesshëm ndaj sasive dhe ushqimeve që e përmbajnë.
Rekomandimet ditore për marrjen e sheqerit
Nuk ka udhëzime të sakta për sasitë e sheqernave natyrale, por ka rekomandime për sheqernat e shtuara.
Mesatarisht, amerikanët marrin rreth 13% të kalorive ditore nga sheqeri i shtuar, më shumë se sa sugjerohet. Dietary Guidelines for Americans rekomandojnë që të rriturit të kufizojnë sheqernat e shtuara në jo më shumë se 10% të kalorive ditore. Për një dietë me 2,000 kalori, kjo është rreth 12 lugë çaji (50 gramë) në ditë.
American Heart Association (AHA) jep rekomandime edhe më të rrepta: jo më shumë se 6% të kalorive ditore nga sheqeri i shtuar—rreth 6–9 lugë çaji (30 gramë) për një person që konsumon 2,000 kalori.
Për fëmijët, rekomandimet janë edhe më të ulëta. Fëmijët nën 2 vjeç nuk duhet të konsumojnë fare sheqer të shtuar. Fëmijët mbi 2 vjeç dhe adoleshentët nuk duhet të konsumojnë më shumë se 6 lugë çaji (25 gramë) në ditë.
Sheqeri natyral kundrejt sheqerit të shtuar
Trupi e përpunon sheqerin pothuajse njësoj, por karbohidratet në ushqimet e plota (fruta, perime, drithëra integrale, bishtajore) përmbajnë fibra dhe niseshte komplekse, të cilat treten më ngadalë dhe nuk shkaktojnë rritje të menjëhershme të nivelit të glukozës në gjak.
Sheqeri i tryezës dhe ëmbëlsuesit e tjerë janë karbohidrate të thjeshta që treten shpejt.
Në përgjithësi, kur bëhet fjalë për shëndetin, duhet të përqendroheni më shumë tek kufizimi i sheqerit të shtuar.
Efektet shëndetësore të konsumimit të tepërt të sheqerit
Sheqeri, sidomos ai natyral, është i sigurt në sasi të moderuara. Por sasia e tepërt çon në marrje të lartë kalorish dhe shtim në peshë, çka rrit rrezikun për:
• hipertension
• sëmundje të zemrës
• apnea të gjumit
• osteoartrit
• dhimbje kronike
• disa lloje kanceri
Sheqeri i shtuar përfshin fruktozën, mjaltin, shurupin e panjës, agaven dhe të tjera.
Prishja e dhëmbëve
Sheqernat e shtuara janë një faktor i rëndësishëm rreziku për kavitete, si tek fëmijët ashtu edhe tek të rriturit. Studimet tregojnë se konsumimi i më pak se 10% të kalorive nga sheqeri i shtuar ul ndjeshëm rrezikun e kariesit.
Ushqimet me sheqer natyral, si frutat dhe qumështi, nuk kanë të njëjtin efekt falë fibrave, ujit, kalciumit dhe antioksidantëve.
Sëmundjet e zemrës
AHA i kufizon rreptësisht sheqernat e shtuara sepse ato lidhen me rritjen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare. Disa studime tregojnë lidhje të fortë mes sheqerit dhe rrezikut të CVD, sidomos për pijet e ëmbëlsuara me sheqer, por rezultatet nuk janë gjithmonë të qëndrueshme. Nevojiten kërkime më cilësore.
Diabeti
Diabeti tip 2 shpesh lidhet me konsumimin e sheqerit, por lidhja nuk është aq e drejtpërdrejtë. Faktorët kryesorë të rrezikut përfshijnë gjenetikën, mungesën e aktivitetit fizik dhe moshën mbi 45 vjeç. Ndërkohë, pijet e ëmbëlsuara rrisin rrezikun e diabetit dhe duhet të kufizohen.
Sëmundja jo-alkoolike e mëlçisë së yndyrshme (NAFLD)
Konsumimi i lartë i fruktozës së shtuar—zakonisht nga pijet e ëmbëlsuara—mund të rrisë rrezikun për NAFLD. Por shumica e studimeve janë vëzhguese dhe nuk vërtetojnë se fruktoza është shkaku i drejtpërdrejtë. Faktorë si diabeti tip 2 dhe gjenetika luajnë rol të madh.
Ushqimet me përmbajtje të lartë sheqeri
Burimi kryesor i sheqerit të shtuar janë pijet: lëngjet e frutave të përpunuara, pijet e gazuara, pijet sportive, dhe kafeja apo çaji i ëmbëlsuar. Pijet përbëjnë rreth 50% të sheqerit të shtuar në dietë.
Ushqime të tjera të zakonshme me sheqer të shtuar:
• sanduiçet (7% e konsumit total të sheqerit të shtuar)
• drithërat e mëngjesit dhe bar-et
• kosrat e ëmbëlsuar
Shpesh, sheqeri përdoret për të ruajtur freskinë e bukës ose salcave. P.sh., një kos i zakonshëm grek me vanilje mund të përmbajë rreth 9 gramë sheqer të shtuar për porcion.
Si ta ulni marrjen e sheqerit
Nëse dëshironi të ulni sasinë e sheqerit të shtuar, filloni duke identifikuar ushqimet që konsumoni më shpesh. Më pas, gjeni mënyra për t’i zëvendësuar ato ose për t’i bërë më të shëndetshme:
• Kërkoni më pak (ose aspak) ëmbëlsues në porosinë tuaj të kafesë
• Zgjidhni pije me pak sheqer: ujë, çaj pa sheqer, qumësht ose alternativa bimore pa sheqer
• Hani ushqime me fibra, proteina dhe yndyra të shëndetshme për të shmangur dëshirat për ëmbëlsira
• Zgjidhni fruta, arra, fara, perime dhe hummus për snack
• Preferoni produkte pa sheqer të shtuar—p.sh., kos ose gjalpë arrash pa sheqer
• Blini produkte të paëmbëlsuara dhe shtoni vetë fruta ose pak mjaltë nëse keni nevojë













